SOVA AKADEMİ

Yapay Zekâ Destekli Proje Döngüsü Eğitimi

1. Ders · Yapay Zekâ Okuryazarlığı, Bağlayıcılar ve Skill Mantığı

Dr. Burak Gökalp · Kurucu ve Claude Eğitim ElçisiHaziran 2026

ÜÇ DERSİN HARİTASI

Bu derste neredeyiz?

1. Ders · Araç

Yapay zekâ okuryazarlığı, Claude ile çalışma, MCP bağlayıcıları, Claude Code ve skill mantığı. Proje içeriğine girilmez.

2. Ders · Proje

Proje döngüsü yönetimi, sorun ağacı, logframe, faaliyet planı, bütçe ve fon manzarası. Yapay zekâya dokunulmaz.

3. Ders · Birleşme

Birinci dersin araçlarıyla ikinci dersin iskeleti birleşir; başvuru dosyası ve proje-yazım skill'i çıkar.

BUGÜNÜN AKIŞI

Dört oturum, üç uygulama, üç ara

Oturum 1 · Yapay Zekâ Okuryazarlığının Temelleri
Model ne yapar, nerede yanılır; etik, telif, gizlilik. Ardından ara.
Oturum 2 · Claude ile Çalışmak ve İstem Kurma
Arayüz, Projects, dosyalarla çalışma, istem anatomisi. Uygulama 1. Ardından öğle arası.
Oturum 3 · MCP ve Bağlayıcılar
Yapay zekâyı kendi arşivine bağlamak. Uygulama 2. Ardından ara.
Oturum 4 · Claude Code ve Skill Mantığı
Terminal, yerel dosyalar, SKILL.md. Uygulama 3.

DERSİN SÖZLEŞMESİ

Yapay zekâ bir ikame değil, nihai karar vericinin akademisyen olduğu bir asistandır.

Bu derste öğrendiğimiz hiçbir araç, ne yazdığınızın sorumluluğunu üstlenmez. Araç hızlandırır, karar size aittir.

OTURUM01

Yapay Zekâ Okuryazarlığının Temelleri

Model ne yapar, nerede yanılır, hangi sınırlarla kullanılır

MODEL NE YAPIYOR

Bağlamdan sonraki parçayı tahmin eder

Verilen metni okur

▸

Bağlamı ağırlıklandırır

▸

En olası devamı üretir

▸

Bunu tekrar eder

Bir dil modelinin temel üretim mekanizması doğruluk denetimi değil, olasılık tahminidir. Doğru cevaplar çoğu zaman en olası cevap olduğu için işe yarar; doğruluğu güvence altına alan şey mekanizma değil, sizin denetiminizdir.

UYGULAMA · HATIRLA

Akıcı bir cevap neyi garanti eder?

Model az önce gördüğünüz gibi en olası devamı üretiyor. Buna göre tek doğru şıkkı seçin.

BUNDAN ÇIKAN ÜÇ SONUÇ

Akıcılık, doğruluğun kanıtı değildir

Akıcılık ≠ doğruluk

En kusursuz cümle, en yanlış bilgiyi taşıyabilir. Üslup güveni, içerik güvencesi değildir.

Ortalama ≠ özgün

Model literatürün ortalamasına yaslanır. Özgün katkı, ortalamadan sapmayı sizin koymanızla olur.

Bilgi ≠ hafıza

Model sizi ve arşivinizi bilmez. Bildiği tek şey, o an önüne koyduğunuz bağlamdır.

BAĞLAM PENCERESİ

Modelin görebildiği alan sınırlıdır

Model, o anda bağlamına konan metin üzerinden çalışır: yapıştırdığınız metin, yüklediğiniz dosya, hafıza notu ya da bağladığınız bir kaynak. Hiçbiri kendiliğinden olmaz — siz koymadıkça arşiviniz bağlamda değildir. (Üçüncü oturumda kaynakları kalıcı biçimde bağlamayı göreceğiz.)
Birinci belirti: 'Sohbet uzunluk sınırına ulaştı' uyarısı. Pencere doldu; yeni sohbet açın, kalıcı bağlamı Projects alanına ve dosyalara taşıyın.
İkinci belirti: uyarı yok ama verdiğiniz biçim ve talimat kaymaya başladı. Bu, pencere dolmadan çok önce başlayan seyrelmedir; talimatı yeniden verin ya da proje talimatına yazın.
Pratik kural: konu değiştiğinde yeni sohbet açın; tekrar eden talimatı sohbete değil proje talimatına koyun.

HALÜSİNASYON

Nerede en tehlikelidir?

Kaynak ve künye

Var olmayan makale, yanlış yıl, gerçek yazara atfedilen sahte başlık. Akademide en görünür ve en zor telafi edilen hata türü.

Sayı ve istatistik

Gerçekçi görünen ama hiçbir yerde bulunmayan oranlar, örneklem büyüklükleri, bütçe kalemleri.

Alıntı ve mevzuat

Doğru kaynaktan yanlış cümle; yürürlükten kalkmış madde; çağrı metninde olmayan koşul.

Yerel ve güncel bilgi

Ulusal fon programlarının güncel takvimi ve kuralları en hızlı eskiyen bilgidir.

UYGULAMA · UYGULA

Hangisi mutlaka doğrulanmalı?

Her ifadeyi doğru kutuya yerleştirin. Bir önceki slayttaki dört tehlike alanını hatırlayın.

TÜİK verilerine göre kentleşme oranı yüzde 93 Resmî bir sayı, ikinci kaynaktan geçirilmeli.

Bu konu bence yeterince tartışılmadı Sizin değerlendirmeniz; literatürle gerekçelendirilir, doğrulanmaz.

Smith (2021) bu yaklaşımı eleştirir Künye ve iddia açılıp görülmeli.

Saha çalışmamızda üç belediyede aynı sorunu gözledik Sizin verinizdir; yöntem bölümünde nasıl elde edildiği anlatılır.

İlgili yönetmelik 2024'te yürürlükten kalktı Mevzuat en hızlı eskiyen bilgidir, güncel metinden teyit edilir.

DOĞRULAMA REFLEKSİ

Dört adımlık asgari denetim

Kaynağı aç
Künyeyi okumak yetmez; bağlantıyı açıp makalenin var olduğunu görün.
Sayıyı ikinci kaynaktan geçir
Sayıyı üreten birincil kaynağa gidin. İkincil bir metinden alınmışsa bağımsız bir kaynakla karşılaştırın; birincil ve yetkili bir istatistikse (kurumun kendi yayını) tanımı, yılı ve kapsamı teyit edin.
Alıntıyı orijinalinden doğrula
Tırnak içindeki her cümle asıl metinden görülerek alınmalıdır.
İddiayı sahiplen
Metne giren her cümlenin arkasında siz duruyorsunuz; duramıyorsanız çıkarın.

UYGULAMA · UYGULA

Bu paragrafta neyi doğrularsınız?

Yapay zekânın ürettiği aşağıdaki paragrafta, metne girmeden önce doğrulanması gereken ifadeleri tıklayarak işaretleyin.

AKADEMİK ETİK VE TELİF

Sınır nerede çiziliyor?

Genellikle sorunsuz

Fikir tartışma, karşı argüman üretme
Kendi metnini düzeltme, dil ve biçim
Literatürde yön bulma, kavram açma
Veri analizinde kod ve yöntem desteği
Sunum, ders materyali, idari yazışma

Riskli ya da kabul edilmez

Üretilen metni doğrulamadan yayına koymak
Hakemlik altındaki metni araca yüklemek
Yazarlık katkısını beyan etmemek
Telifli metni bütün hâlinde çoğaltmak
Etik kurul kapsamındaki ham veriyi paylaşmak

VERİ GİZLİLİĞİ

Yüklemeden önce sorulacak dört soru

Bu belge benim mi? Hakemlik altındaki metin, başkasının yayımlanmamış çalışması ve kurum içi gizli belge dışarıda kalır.
İçinde kişisel veri var mı? Katılımcı isimleri, öğrenci bilgileri, sağlık ve kimlik verileri yüklenmeden önce ayıklanır.
Kurumsal politikam ne diyor? Bireysel hesapla kurumsal hesabın veri işleme koşulları aynı değildir.
Gizlilik ayarım ne diyor? Bireysel hesapta sohbetlerin model geliştirmede kullanılıp kullanılmayacağı ayarlardaki bir anahtara bağlıdır; kurumsal hesap ve API'de varsayılan olarak kapalıdır. Hassas iş için geçici sohbet kullanın.

Arayüz 2026-08 itibarıyla; eğitim öncesi doğrulayın.

UYGULAMA · UYGULA

Yükler misiniz, yüklemez misiniz?

Masanızdaki altı belge. Her birini doğru kutuya koyun.

Kendi yayımlanmış makaleniz Sizin eseriniz, sorun yok.

Hakemliğini yaptığınız yayımlanmamış makale Başkasının yayımlanmamış çalışması; hakemlik gizliliği ihlali olur.

Açık erişimli çağrı metni Kamuya açık belge.

Öğrenci not listesi Kişisel veri; öğrencinin rızası ve meşru amaç olmadan üçüncü bir hizmete verilmez.

İsimleri koda çevrilmiş ham anket satırları (kod anahtarı sizde) Kodlama anonimleştirme değildir: kod anahtarıyla kişiye geri dönülebilir, bu takma adlandırmadır.

Etik kurul kapsamındaki ham görüşme kayıtları Etik kurul taahhüdünüzün dışına çıkar.

Kişi satırı içermeyen toplulaştırılmış özet tablo (n, ortalama, yüzde) Tek tek kişilere dönülemeyen özet; anonimleştirme budur.

UYGULAMA · ANALİZ

Bu künye gerçek mi?

Bir kamu hukuku doktora öğrencisi modelden kaynak istedi. Üç adımda ilerleyin; her adımda tek seçenek. Künye kurgusal bir örnektir.

Gelen künye: 'Demir, A. ve Kaya, B. (2021). İdari yargıda ivedi yargılama usulünün karar sürelerine etkisi. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 70(2), 112-127.' İlk bakışta ne söylersiniz?

Dergi arşivini açtınız: 23. cilt 2021'e denk geliyor, 2. sayı var, ama bu başlıkta bir makale yok. Yazar adlarıyla arama da sonuç vermedi. Ne oldu?

Karar zamanı. Paragrafta bu künyeye dayanan bir iddia var: 'İvedi yargılama usulü uygulanan dosyalarda ortalama karar süresi kısalmaktadır.' Ne yaparsınız?

UYGULAMA · DEĞERLENDİR

Hangi doğrulama notu güvenilir?

Bir idare hukuku makalesindeki 'İptal davası açma süresi her hâlde altmış gündür' cümlesi için iki meslektaş doğrulama notu yazdı. Daha sağlam olanı seçin ve gerekçenizi yazın.

Gerekçeniz (zorunlu)

OTURUM02

Claude ile Çalışmak ve İstem Kurma

Arayüz, kalıcı bağlam, dosyalarla çalışma ve istemin anatomisi

ARAÇ SEÇİMİ

Hangi iş hangi araçla

Sohbet
Tek seferlik soru, fikir tartışma, kısa metin düzeltme. Bağlam konuşmayla sınırlıdır; konu değişince yeni sohbet açmak kayıp değil, hijyendir.
Projects
Süren bir işin kalıcı alanı: sabit talimat, dosya seti, tutarlı üslup. Bir makale, bir proje.
Dosya yükleme
PDF, Word, tablo. Model kaynağı okuyup üzerinden konuşur.
Stil ve tercihler
Nasıl yazacağını bir kez söyleyip her seferinde tekrar etmemek.
Hafıza
Tekrar eden bağlamın hatırlanması; neyin hatırlandığını denetleyebilirsiniz.

EKRANDA · MODEL SEÇİMİ

Aynı arayüzde birden çok model

Claude sohbet kutusunun altında açılmış model listesi ve düşünme derinliği (Effort) satırı — Ekran görüntüsü: claude.ai, 2026-08. Arayüz güncellenebilir; eğitim öncesi doğrulayın.

UYGULAMA · ANLA

Bu işi nerede yaparsınız?

Her iş için doğru çalışma alanını seçin.

Tek bir paragrafın dilini düzeltmek Tek seferlik küçük iş; sohbet yeter.

Altı aydır yazdığınız makalenin sabit üslup ve kaynak setiyle çalışmak Kalıcı bağlam gerekiyor; proje alanı.

On beş başvuru ekini aynı adlandırmaya çevirmek Klasör düzeyinde toplu iş; terminal.

Proje klasöründeki üç belgede bütçe çelişkisi aramak Belgeler arası tutarlılık denetimi terminalin işi.

Bir kavramı hızlıca tartışmak Kurulum gerektirmeyen, tek seferlik iş.

PROJECTS

Neden ayrı bir alan gerekiyor?

Aynı işi her sohbette yeniden anlatmak, üretkenlik kaybının en büyük kalemidir.
Projects, sabit talimatı ve kaynak dosyalarını bir arada tutar; her yeni sohbet aynı zeminden başlar.
Akademik karşılığı basit: bir makale bir proje, bir ders bir proje, bir fon başvurusu bir proje.
Proje talimatına ne yazılır: rolünüz, alanınız, üslubunuz, kaçınılacaklar, çıktı biçimi.

EKRANDA · PROJE KURMA

Proje bir ad ve bir talimatla başlar

Claude’da yeni proje kurma penceresi: proje adı ve proje talimatı alanları doldurulmuş — Ekran görüntüsü: claude.ai, 2026-08. Arayüz güncellenebilir; eğitim öncesi doğrulayın.

DOSYALARLA ÇALIŞMA

Ne iyi çalışır, ne çalışmaz

İyi çalışır

Metin katmanı olan PDF ve Word dosyaları
Birden çok makaleyi karşılaştırmalı okuma
Uzun rapordan ölçüt çıkarma
Tablodaki değerleri yorumlama
Kendi taslağınızı kaynaklarla birlikte verme

Zorlanır

Taranmış görüntü PDF'leri (metin katmanı yok)
Karmaşık, birleşik hücreli tablolar
Çok büyük dosyaların tamamını akılda tutma
Grafiklerden hassas sayı okuma
Şifreli ya da erişim kısıtlı belgeler

İSTEMİN ANATOMİSİ

Altı parça, tek cümlelik sihir yok

Rol
Kime konuşuyor: alan, düzey, okur kitlesi.
Bağlam
Elinde ne var: metin, veri, kısıt, hedef dergi ya da çağrı.
Görev
Tam olarak ne istiyorsunuz: özet mi, eleştiri mi, yeniden yazım mı?
Kısıt
Neyi yapmasın: uydurma atıf, madde imi, abartılı dil, uzunluk sınırı.
Biçim
Çıktı nasıl gelsin: tablo, paragraf, taslak metin, kontrol listesi.
Örnek
Bir iyi örnek, on satır açıklamadan daha çok iş görür.

UYGULAMA · UYGULA

İstemi burada kurun

Altı parçayı doldurun; sağda kullanıma hazır istem oluşur. Kopyalayıp doğrudan çalıştırabilirsiniz.

Rol

Kime yazıyor: alan, düzey, okur.

Bağlam

Elinizde ne var, hedef ne?

Görev

Tam olarak ne istiyorsunuz?

Kısıt

Neyi yapmasın?

Biçim

Çıktı nasıl gelsin?

Örnek

Bir iyi örnek cümle.

BİRLEŞMİŞ İSTEM

Alanları doldurdukça burada oluşur.

ÖNCE VE SONRA

Aynı iş, iki istem

Zayıf istem

'Bu makaleyi özetle.'
Sonuç: genel geçer, kime yazıldığı belirsiz bir özet.
Hangi bölümün önemli olduğu bilinmiyor.
Sizin sorunuza değil, ortalamaya cevap veriyor.

Kurulmuş istem

'Kamu yönetimi doktora dersine hazırlanıyorum.'
'Ekteki makalenin yöntem tercihini ve zayıf yanını çıkar.'
'Bulguları değil, tasarım kararlarını tartış.'
'Yarım sayfa, akademik Türkçe, atıf uydurma.'

EKRANDA · KURULMUŞ İSTEM

Altı parça tek kutuya böyle sığar

Claude sohbet kutusuna yazılmış, henüz gönderilmemiş kurulmuş bir istem — Ekran görüntüsü: claude.ai, 2026-08. Arayüz güncellenebilir; eğitim öncesi doğrulayın.

ÇIKTIYI YÖNLENDİRME

İlk cevap taslaktır, son söz değil

Eleştir

'Bu metnin en zayıf üç yanını söyle ve nedenini göster.' Model kendi çıktısını da eleştirebilir.

Karşı argüman iste

'Bu tezi çürütecek en güçlü itiraz ne olurdu?' Onay makinesine dönüşmesini engeller.

Dayanak iste

'Hangi cümle hangi kaynağa dayanıyor?' Dayanaksız cümleler böyle görünür hâle gelir.

Daralt

'Sadece yöntem bölümünü, sadece üç cümleyle.' Belirsiz istek belirsiz çıktı üretir.

UYGULAMA · UYGULA

İkinci tur ne olmalı?

Model size genel geçer, her alana yazılabilecek bir gerekçe paragrafı verdi. Sıradaki en verimli hamle hangisi?

UYGULAMA · DEĞERLENDİR

Hangi istem işi yapar?

Bir kamu yönetimi araştırmacısı, baronun adli yardım yıllık raporundan aynı işi istiyor. Hangi istem kullanılabilir çıktı verir? Seçin, gerekçenizi yazın.

Gerekçeniz (zorunlu)

UYGULAMA 1 · YARAT

Kendi metninizle istem kurma

Bireysel

Üzerinde çalıştığınız bir metni ya da okuduğunuz bir makaleyi yükleyin.
Altı parçayı (rol, bağlam, görev, kısıt, biçim, örnek) kullanarak bir istem yazın.
Çıktıyı alın, ardından 'en zayıf üç yanını söyle' diyerek ikinci turu çalıştırın.
Üçüncü turda istemi düzeltin; neyi değiştirdiğinizi aşağıdaki tur kaydına yazın.

Başarı ölçütü: üçüncü turdaki çıktı, birincisinden gözle görülür biçimde daha kullanışlı olmalı.

Altı parçalı istem

Aynı alanlar Çalışma kitabı sekmesinde de görünür; birleşmiş istem orada oluşur.

Rol

Bağlam

Görev

Kısıt

Biçim

Örnek

Üç turluk iyileştirme kaydı

Tur

Ne değiştirdiniz

Çıktı nasıl değişti

Kendi çalışmanızı şu beş ölçütle karşılaştırın:

Rol ve bağlam ayrı ayrı yazılmış mı? "Akademisyensin" rol değil; "kamu yönetimi alanında çalışan, hakemli dergiye yazan bir araştırmacısın" roldür.
Görev tek ve ölçülebilir mi? "Değerlendir" değil; "her bölümün ana iddiasını tek cümlede yaz, sonra desteklenmeyen iddiaları listele".
Kısıt yazılmış mı? En az bir sınır: uzunluk, kaynak sınırı, "metinde geçmeyen hiçbir şey ekleme", "bilmiyorsan bilmiyorum yaz".
Biçim belirtilmiş mi? Başlıklar, tablo, madde sayısı — çıktının nasıl geleceği önceden söylenmiş mi?
Tur kaydı gerçek mi? İkinci turda modelin söylediği zayıflık ile üçüncü turda istemde değiştirdiğiniz parça birbirini tutuyor mu?

Örnek (kısaltılmış): "Kamu yönetimi alanında hakemli dergiye yazan bir araştırmacısın. Ekteki makale taslağımın giriş bölümünü okuyacaksın. Her paragrafın ana iddiasını tek cümlede çıkar; ardından kaynakla desteklenmemiş iddiaları ayrı bir listede topla. Metinde geçmeyen hiçbir bilgi ekleme, emin değilsen 'metinde belirtilmemiş' yaz. Çıktı iki başlık altında olsun: (1) İddia haritası, (2) Desteklenmeyen iddialar."

Üçüncü turdaki çıktı birincisinden gözle görülür biçimde daha kullanışlı değilse, düzelttiğiniz parça büyük olasılıkla kısıt ya da biçim değildi.

OTURUM03

MCP ve Bağlayıcılar

Yapay zekâyı kendi kaynaklarınıza bağlamak

MCP’NİN ÇÖZDÜĞÜ SORUN

Model sizin arşivinizi görmüyor; siz her seferinde arşivi ona taşıyorsunuz.

Kopyala, yapıştır, dosyayı bul, yeniden yükle. Bu döngü zamanın büyük kısmını yiyor ve her seferinde bağlam kaybediyorsunuz.

MCP NEDİR

Model ile kaynak arasında ortak bir dil

Kendi kaynaklarınız

▸

MCP bağlayıcısı

▸

Model

▸

Kaynağa dayalı cevap

Model Context Protocol, yapay zekânın dış kaynaklarla konuşması için ortak bir protokoldür. Her araç için ayrı bir çözüm yerine tek bir standart.

BAĞLAYICI TÜRLERİ

Hazır bağlayıcı, özel bağlayıcı

Hazır: listeden seçilir

Google Drive: makale taslakları, ders dosyaları, proje klasörü
Gmail ve Takvim: çağrı takvimi, toplantı ve yazışma bağlamı
Consensus: hakemli literatürde soru sorarak tarama
Kurulum: seç, yetkilendir, sına

Özel: MCP adresi gerekir

DergiPark: Türkçe hakemli literatürde tarama
YÖK Tez: tez literatürü, araştırma boşluğu tespiti
Yargı Pro: Yargıtay, Danıştay ve AYM kararlarında içtihat taraması
Referans yöneticisi (Zotero): kendi kütüphaneniz üzerinden okuma ve kaynakça denetimi
Kurulum: sunucu adresini yapıştır, yetkilendir, sına; adresler çalışma kitabında

Ücretsiz planda tek özel bağlayıcı; kurumsal hesapta önce yönetici onayı. Arayüz 2026-08 itibarıyla; eğitim öncesi doğrulayın.

UYGULAMA · ANLA

Hangi iş hangi bağlayıcıya?

Her iş için doğru bağlayıcıyı seçin. Seçtiğinizin hazır mı özel mi olduğuna da dikkat edin.

Geçen yıl yazdığım ders izlencesi taslağını bul, bu yılın çağrısına göre güncelle Kendi dosyalarınız; hazır bağlayıcı.

Kamu ihale hukukunda Türkçe yayımlanmış son beş yılın makalelerini tara Türkçe hakemli literatür; MCP adresi gerekir.

Bu konuda Türkiye'de yazılmış doktora tezlerinde hangi boşluk bırakılmış? Tez literatürü; özel bağlayıcı.

Kendi kütüphanemdeki kırk kaynağı yönteme göre grupla Kendi kütüphaneniz; özel bağlayıcı, yetki kütüphane düzeyinde verilir.

Fon çağrısı yazışmalarını ve son başvuru tarihlerini bir araya getir Yazışma ve takvim bağlamı; hazır bağlayıcı.

Kişisel verilerin korunmasına ilişkin 2023 sonrası Yargıtay ve Danıştay kararları İçtihat kaynağı; özel bağlayıcı, sunucu adresi gerekir.

KURULUM

Altı adımda bağlayıcı

Ayarlar → Customize → Connectors yolunu açın
Hazır bağlayıcı listesi ve özel bağlayıcı ekleme burada.
Bağlanacak servisi seçin
İlk kurulumda tek bir hazır servisle başlayın; hepsini birden bağlamayın.
Yetkilendirin
Servis kendi giriş ekranını açar; izin kapsamını okuyup onaylayın.
Kapsam kararı verin
Drive bağlayıcısı klasör seçtirmez: sınır, bağladığınız hesabın kendi izinleridir. Siz daraltmazsanız kapsam hesabın tamamıdır. Hassas klasörleri (öğrenci notu, hakemlik, müvekkil dosyası) o hesapta tutmayın; tek klasör gerekiyorsa Claude Code'u o klasörde açın.
Sınayın
Cevabını bildiğiniz bir belgeyi sorun; dosya adıyla getiriyorsa bağlantı çalışıyordur.
Özel bağlayıcı gerekiyorsa
Listede olmayan kaynak için sunucu adresini yapıştırın, yetkilendirin, aynı sınamayı yapın.

EKRANDA · BAĞLAYICILAR

Bağlayıcı listesi ve durum sütunu

Claude ayarlarındaki bağlayıcı listesi: tür ve durum sütunlarıyla bağlı ve bağlı olmayan servisler — Ekran görüntüsü: claude.ai, 2026-08. Arayüz güncellenebilir; eğitim öncesi doğrulayın.

YETKİ VE GÜVENLİK

Bağlamadan önce, bağladıktan sonra

Bağlamadan önce

Okuma mı yazma mı yetkisi veriyorum?
Hangi klasör ya da kütüphane görünecek?
İçinde kişisel veri ya da öğrenci verisi var mı?
Kurumsal politika bu servise izin veriyor mu?

Bağladıktan sonra

Erişimi düzenli aralıklarla gözden geçirin
Kullanmadığınız bağlayıcıyı kapatın
Yetkiyi servis tarafından da iptal edebilirsiniz
Paylaşılan bilgisayarda oturumu açık bırakmayın

SINIRLAR

Bağlayıcı her şeyi çözmez

Arama kalitesi kaynağın kendi arama motoruna bağlıdır; kötü etiketlenmiş arşiv kötü sonuç verir.
Bağlayıcı, belgeyi okur ama sizin yerinize karar vermez; seçme ve doğrulama işi sizde kalır.
Kota ve hız sınırları vardır; toplu işlerde beklemeye hazır olun.
Yanlış hesaba bağlanmak ya da belgenin o hesapta paylaşılmamış olması sessiz bir hatadır: model boş sonucu da kendinden emin biçimde yorumlar.

UYGULAMA 2 · UYGULA

Kendi arşivinize bağlanın

Bireysel

Drive ile başlayın; referans yöneticisi isteğe bağlıdır ve MCP adresi gerektirir.
Kapsam kararınızı yazın: hangi hesap, hangi bağlayıcı; hassas klasörler o hesapta mı?
Cevabını zaten bildiğiniz bir soru sorarak bağlantıyı sınayın; dosya adı gelmeli.
Ardından bilmediğiniz bir soru sorun: 'bu arşivde X konusunda ne var, hangi dosyada?'

Başarı ölçütü: model, dosya adını ve içeriğini doğru vererek arşivinizden gerçek bir kaynağa götürmeli.

Bağlayıcı kurulum kaydı

Bağlayıcı

Kapsam (hesap / kütüphane / seçili dosyalar)

Yetki

Çalışıyor mu

Sınama · cevabını bildiğiniz soru ve gelen cevap

Sınama · bilmediğiniz soru ve gelen cevap

Bağlantı kurulmuş sayılır mı? Dört ölçüt:

Gerçekten bağlandı mı? Model dosya adını değil, dosyanın içinden bir ayrıntıyı getirebiliyor mu? "Bu klasördeki en eski dosyanın ilk başlığı ne?" diye sorun.
Kapsam doğru mu? Bağladığınız alan, işin gerektirdiği kadar mı? Tüm sürücüyü bağlamak yerine tek klasör yeterliyse tek klasör bağlanmalı.
İki sınama farklı şeyi mi ölçüyor? Biri "bulabiliyor mu" (arama), diğeri "okuyabiliyor mu" (içerik) olmalı; ikisi de arama ise bağlantı yarım kalmış olabilir.
Sessiz hata denendi mi? Var olmayan bir dosyayı sorduğunuzda model "bulamadım" diyor mu, yoksa uyduruyor mu? Uyduruyorsa bağlantı çalışsa bile güvenilmez.

Örnek sınama çifti: (1) "Bağladığım klasörde bütçe geçen kaç dosya var, adlarını say." (2) "Bunlardan en yenisinin içindeki toplam tutarı yaz ve hangi satırdan aldığını göster."

Alanlar dolu ama model içeriği getiremiyorsa teslim tamam değildir: bağlayıcı kurulmuş, bağlantı kurulmamıştır.

UYGULAMA · ANALİZ

Sessiz hata: adım adım teşhis

Bir eğitim bilimleri araştırmacısı Drive bağlayıcısını kurdu ve 'okul iklimi ölçeği' dosyalarını sordu; model dosya adı vermeden genel bir cevap verdi. Üç adımda ilerleyin.

Kurulum kaydı şöyle: bağlayıcıyı ekledi, yetkilendirdi, hemen cevabını bilmediği bir soru sordu. Hangi adım atlandı?

Sınama yapıldı: 'okul_iklimi_2024.xlsx' dosyasını sordu; model 'klasörünüzde bu konuda çalışmalar var' dedi ama dosya adını vermedi. Bu cevap ne anlatıyor?

Teşhis: ilk nereye bakarsınız?

Arayüz 2026-08 itibarıyla; eğitim öncesi doğrulayın.

OTURUM04

Claude Code ve Skill Mantığı

Klasör düzeyinde çalışmak ve tekrar eden işi kalıcı yeteneğe çevirmek

TERMİNAL

Komut satırı korkulacak bir yer değil

Terminal, bilgisayarınıza yazıyla konuştuğunuz bir pencereden ibarettir.
Claude Code bu pencerede çalışır: bir klasörü açar, içindeki dosyaları okur, değiştirir, yenisini üretir.
Kod bilmeniz gerekmez; ne istediğinizi Türkçe söylersiniz, gereken kodu o yazar ve çalıştırır.
Kazanç şurada: tek belge değil, bütün bir proje klasörü aynı anda işlenebilir hâle gelir.

CLAUDE CODE NE İŞE YARAR

Akademik hayatta üç somut karşılık

Toplu düzenleme

On beş başvuru ekinin biçimini, adlandırmasını ve sırasını tek seferde düzeltmek.

Tutarlılık denetimi

Proje dosyasındaki hedef, bütçe ve takvimin belgeler arasında çelişip çelişmediğini bulmak.

Çıktı üretme

Kod yazmadan tablo, pano ya da rapor üretmek; üçüncü derste proje panosunu böyle kuracağız.

SKILL’İN ÇÖZDÜĞÜ SORUN

Aynı istemi her seferinde yeniden yazıyorsanız, kazandığınız zamanı geri veriyorsunuz.

İyi kurulmuş bir istem, bir kez yazılıp defalarca çalıştırılabilir hâle gelmediği sürece kişisel bir hüner olarak kalır.

SKILL NEDİR

Üç özellik, tek fikir

Kalıcı

Bir kez yazılır, sohbetten sohbete taşınmaz; ortamın bir parçası olur.

Tetiklenebilir

Ne zaman devreye gireceğini kendisi bilir; her seferinde çağırmanız gerekmez.

Paylaşılabilir

Bölüme, ekibe ya da öğrencilerinize verebilirsiniz; kurumsal hafızaya dönüşür.

SKILL.md ANATOMİSİ

İki katman: frontmatter ve gövde

name · frontmatter
Kısa ve tekil; klasör adı bununla aynı olur. Dosyanın adı her zaman SKILL.md.
description · frontmatter
En kritik parça: hangi durumlarda tetikleneceğini ve kullanıcının hangi ifadeleri kullanacağını yazar.
Adımlar · gövde
İşin hangi sırayla yapılacağı; her adımda neyin kontrol edileceği.
Çıktılar · gövde
Sonuçta hangi dosya ya da metnin üretileceği, hangi biçimde.
Kurallar ve sınırlar · gövde
Neyi asla yapmasın, hangi durumda durup sorsun.
Destek dosyaları · klasör
Şablon ve örnekler SKILL.md ile aynı klasöre konur; gövdede hangi adımda açılacağı yazılır. Listeye yazmak dosyayı var etmez.

UYGULAMA · ANLA

Hangi bilgi hangi parçaya yazılır?

Frontmatter'da iki alan, gövdede üç bölüm, klasörde destek dosyaları. Her ifadeyi ait olduğu yerle eşleştirin.

'Kullanıcı hakem yorumu ya da revizyon dediğinde çalışır' Tetikleme bilgisi description alanına yazılır; skill'in çalışıp çalışmamasını bu belirler.

'Önce raporu maddelere ayır, sonra sınıfla' İşin sırası gövdedeki Adımlar bölümüne girer.

'Madde madde cevap tablosu ve revizyon notu' Üretilecek şeyler Çıktılar bölümünde.

'hakem-cevabi' Kısa ve tekil ad; klasör adı da bu olur.

'Yapılmamış bir değişikliği yapılmış gibi yazma' Yasaklar ve durup sorulacak durumlar Kurallar ve sınırlar bölümünde.

'revizyon-notu-sablonu.md' Klasöre konan gerçek bir dosya; gövdede hangi adımda açılacağı yazılır, listeye yazmak yetmez.

TETİKLENME · description ALANI

Açıklamayı nasıl yazarsanız çalışır

Tetiklemeyen açıklama

'Akademik yazım yardımcısı.'
Ne zaman devreye gireceği belirsiz.
Hangi işi yaptığı söylenmemiş.
Kullanıcının hangi ifadeleri kullanacağı yazılmamış.

Tetikleyen açıklama

'Hakem raporuna cevap metni hazırlar.'
'Kullanıcı hakem yorumu, revizyon, cevap mektubu dediğinde çalışır.'
'Her hakem maddesini ayrı ayrı ele alır.'
'Çıktı: madde madde cevap tablosu ve revizyon notu.'

UYGULAMA · UYGULA

Bu açıklamayı tetiklenir yapın

Bir avukat 'Dava dosyası özeti yardımcısı.' açıklamasıyla skill yazdı; hiç devreye girmedi. Açıklamayı, ne zaman çalışacağı ve hangi ifadelerle çağrılacağı belli olacak biçimde yeniden yazın.

Örnek: 'Mahkeme kararlarından yapılandırılmış dosya özeti üretir. Kullanıcı dosya özeti, karar özeti, duruşma hazırlığı ya da temyiz notu dediğinde veya bir gerekçeli karar metni yapıştırdığında çalışır. Taraflar, talep, maddi olay, hukuki sebep ve hüküm başlıklarını ayırır; kararda olmayan bilgi eklemez. Çıktı: beş başlıklı özet ve eksik bilgi listesi.'

Ölçüt: kullanıcının söyleyeceği ifadeler, girdi türü, çıktı biçimi ve en az bir kısıt yazılmış mı?

UYGULAMA · UYGULA

Hangileri tetiklenir?

Birden çok seçenek doğru olabilir. Güvenilir biçimde devreye gireceğinden emin olduğunuz açıklamaları işaretleyin.

NEREYE KAYDEDİLİR

Dosyanın adı hep SKILL.md, klasörün adı skill'in adı

Kişisel skill · Claude Code
~/.claude/skills/<ad>/SKILL.md. Komut adı frontmatter'dan değil, klasör adından gelir.
Proje içi skill
Projenin kendi klasöründe .claude/skills/<ad>/SKILL.md; klasörü paylaşan herkes skill'i de alır.
Destek dosyaları
Şablon ve örnekler aynı klasöre konur; SKILL.md gövdesinden adıyla çağrılır.
claude.ai için
Klasörü ZIP olarak sıkıştırıp ayarlardaki Skills bölümünden yükleyin; kod yürütme yeteneğinin açık olması gerekir.

Arayüz 2026-08 itibarıyla; eğitim öncesi doğrulayın.

EKRANDA · SKILL YÜKLEME

Skills listesi ve üç ekleme yolu

Claude ayarlarındaki Skills listesi ve açılmış ekleme menüsü: yükle, elle yaz, Claude ile kur — Ekran görüntüsü: claude.ai, 2026-08. Arayüz güncellenebilir; eğitim öncesi doğrulayın.

UYGULAMA 3 · YARAT

İlk skill'inizi yazın

Bireysel

Ayda en az üç kez tekrarladığınız bir işi seçin: hakem cevabı, ders planı, özet çıkarma, kaynakça denetimi.
Frontmatter'ı ve gövdeyi doldurun; description'a tetikleyici ifadeleri mutlaka yazın.
Dosyayı ~/.claude/skills/<ad>/SKILL.md yoluna kaydedin (claude.ai için klasörü ZIP olarak yükleyin) ve gerçek bir örnekle çalıştırın.
Çıktıyı beğenmediğiniz yeri bulup Adımlar bölümünü düzeltin, yeniden çalıştırın.

Başarı ölçütü: aynı işi ikinci kez yaparken hiçbir talimatı yeniden yazmıyor olmalısınız.

Ayda en az üç kez tekrarladığınız iş

SKILL.md alanları

Aynı alanlar Çalışma kitabı sekmesinde de görünür; SKILL.md dosyası orada oluşur, oradan kopyalayıp indirebilirsiniz.

name

description

Adımlar

Çıktılar

Kurallar ve sınırlar

Destek dosyaları

Deneme kaydı

Deneme	Beklenen çıktı	Gelen çıktı	Düzeltme
1

Deneme

Beklenen çıktı

Gelen çıktı

Düzeltme

Skill'iniz çalışır sayılır mı? Beş ölçüt:

Dosya adı ve yeri doğru mu? Dosyanın adı her zaman SKILL.md, klasörün adı skill'in adıdır: ~/.claude/skills/<ad>/SKILL.md.
Açıklama tetikliyor mu? İçinde kullanıcının söyleyeceği ifadeler, girdi türü ve ne üreteceği yazılı mı? (Aynı ölçüt: "Hangileri tetiklenir?")
Aşırı tetikleniyor mu? Açıklamadaki sözcükler ilgisiz işlerde de devreye girmesine yol açıyor mu? Geniş sözcükleri daraltın.
Gövde yordamı anlatıyor mu? Adımlar sırayla ve kararlarıyla yazılmış mı; eksik girdi gelirse ne yapacağı belli mi?
Gerçek girdiyle denendi mi? Kendi dosyanızla bir kez çalıştırıp çıktıyı gördünüz mü? Denenmemiş skill teslim değildir.

Örnek açıklama: "Hakem raporundaki her maddeye ayrı cevap taslağı hazırlar. Kullanıcı hakem raporu, revizyon istemi ya da major/minor revision metni paylaştığında çalışır; rapor yoksa ister. Çıktı: madde numarası, hakemin talebi, önerilen değişiklik ve metinde nereye gireceği."

İki tur kuralı: ilk sürümü yazın, bir kez çalıştırın, sonra yalnız aksayan parçayı düzeltin. Baştan kusursuz yazmaya çalışmak süreyi yer.

DERSİN KAZANIMI

Kazanımlar: dersin sonunda elinizde ne var?

Bir yargı ölçütü

Modelin nerede güçlü, nerede güvenilmez olduğunu ve neyi doğrulamanız gerektiğini biliyorsunuz.

Bir çalışma alanı

Projects, dosyalar ve kurulmuş istemlerle bağlamı taşıyabiliyorsunuz.

Bir bağlantı

Yapay zekâ artık kendi arşivinizi görüyor; kopyala-yapıştır döngüsü kısaldı.

Bir yordam

Tekrar eden bir işiniz artık çalışan bir skill hâlinde duruyor.

SONRAKİ DERSE HAZIRLIK

İkinci derse ne getireceksiniz?

Akşam

Gerçekten yazmak istediğiniz bir proje fikri getirin; hayali örnek üzerinde çalışmayın.
Fikri üç cümleyle yazın: hangi sorun, kim etkileniyor, ne değişsin istiyorsunuz.
Varsa hedeflediğiniz fon programını not edin; yoksa ikinci derste birlikte bakacağız.
Yarın yapay zekâ araçlarını kapatıyoruz; proje mantığını elle kuracağız.

Üçüncü derste bu fikir, başvuru dosyasına ve çalışan bir skill'e dönüşecek.

Teşekkürler

Yarın: Proje Döngüsü Mantığı ve Tasarımı

SOVA Akademi · Dr. Burak Gökalp

SOVA AKADEMİ

Yapay Zekâ Destekli Proje Döngüsü Eğitimi

2. Ders · Proje Döngüsü Mantığı ve Tasarımı

Dr. Burak Gökalp · Kurucu ve Claude Eğitim ElçisiHaziran 2026

ÜÇ DERSİN HARİTASI

Bu derste neredeyiz?

1. Ders · Araç

Yapay zekâ okuryazarlığı, bağlayıcılar ve skill mantığı kuruldu. Dün elde edilen kurulum bu derste rafta bekleyecek.

2. Ders · Proje

Bu derste araçsız çalışıyoruz. Sorun analizi, logframe, faaliyet planı ve bütçe elle kurulacak.

3. Ders · Birleşme

Yarın dünün araçları bu dersin iskeletiyle birleşecek; başvuru dosyası ve proje-yazım skill'i çıkacak.

BUGÜNÜN AKIŞI

Dört oturum, üç uygulama

Oturum 5 · Proje Temelleri
Proje nedir, akademik araştırmadan farkı, proje döngüsü.
Oturum 6 · Fikirden Projeye
Tema ile sorun ayrımı, hedef grup, paydaşlar, sorun ağacı ve hedef ağacı. Uygulama.
Oturum 7 · Mantıksal Çerçeve
Logframe, amaç düzeyleri, SMART, göstergeler, varsayım ve risk, iş paketleri. Uygulama.
Oturum 8 · Bütçe ve Fon Manzarası
Fon manzarası, bütçe mantığı, gider kuralları, çağrı okuma ve başvuru altyapısı. Uygulama.

DERSİN SÖZLEŞMESİ

Kötü kurulmuş bir proje, iyi bir araçla daha hızlı reddedilir.

Bu derste bilgisayarları kapatıyoruz. Sorun tanımı, mantıksal çerçeve ve bütçe insanın kuracağı şeylerdir; yapay zekâ yarın bunları hızlandırmak için devreye girecek.

OTURUM05

Proje Temelleri

Proje nedir, akademik araştırmadan nerede ayrılır, döngü nasıl işler

TANIM

Proje nedir, ne değildir

Proje, belirli bir sorunu çözmek için tanımlanmış sürede ve bütçede yapılan, sonu olan bir iştir.
Süresi belirsiz, çıktısı ölçülemeyen ve kimin sorununu çözdüğü belli olmayan iş proje değil, niyettir.
Her projenin bir öncesi ve sonrası vardır: proje bittiğinde bir şey değişmiş olmalıdır.
Akademik merak projeyi başlatabilir ama tek başına gerekçelendiremez; fon veren değişimi satın alır.

ARAŞTIRMA / PROJE AYRIMI

Akademik araştırma ile proje aynı şey değil

Akademik araştırma mantığı

Soruyla başlar, merak yeterli gerekçedir
Yöntem öncelikli, çıktı makaledir
Belirsizlik erdemdir, süre esnektir
Başarı ölçütü bilgi üretimidir
Muhatap alan camiasıdır

Proje mantığı

Sorunla başlar, kanıtlı ihtiyaç ister
Değişim öncelikli, çıktı ölçülebilir olmalıdır
Belirsizlik risktir, takvim bağlayıcıdır
Başarı ölçütü hedefe ulaşmaktır
Muhatap fon veren ve yararlanıcıdır

UYGULAMA · ANLA

Hangi mantığa ait?

Altı ifadeyi araştırma ve proje mantığına göre ayırın.

Merak yeterli gerekçedir Araştırmada soru sormak yeterlidir; projede kanıtlı ihtiyaç aranır.

Kanıtlı ihtiyaç gerekir Fon veren, sorunun var olduğunun gösterilmesini ister.

Belirsizlik erdemdir Araştırmada bilinmezlik alanın kendisidir.

Belirsizlik risktir, takvim bağlayıcıdır Projede belirsizlik yönetilmesi gereken bir kalemdir.

Muhatap alan camiasıdır Hakem ve okur alan içindedir.

Muhatap fon veren ve yararlanıcıdır Metin onlar için yazılır.

PROJE DÖNGÜSÜ

Programlama, tanımlama, formülasyon, uygulama, değerlendirme

Programlama

▸

Tanımlama

▸

Formülasyon

▸

Uygulama

▸

Değerlendirme

Döngü kapalıdır: değerlendirmeden çıkan ders bir sonraki projenin programlamasını besler. Bu eğitimde tanımlama ve formülasyon aşamalarında çalışıyoruz.

UYGULAMA · ANALİZ

Atlanan aşama nerede fatura kesiyor?

Bir hukuk fakültesi ile baronun birlikte kurduğu ekibin başından geçen üç durum. Her durumda tek seçenek doğru; seçim anında puanlanır.

Ekip, ilçedeki adliyede hak arama okuryazarlığı eğitimi fikrini doğrudan başvuru formuna yazmaya başlıyor: özel amaç, iş paketleri, bütçe. Adli yardım bürosuyla görüşülmedi, başvuru ve red istatistikleri toplanmadı. Döngüde hangi aşama atlandı?

Başvuru yazıldı ve gönderildi. Değerlendirici raporunda şu cümle var: 'Adli yardım başvurularının hacmi ve red gerekçeleri gösterilmemiş; ihtiyaç iddia düzeyinde kalıyor.' Bu eleştiri hangi eksikliğin doğrudan sonucu?

Ekip bir sonraki çağrıya hazırlanıyor. Döngüyü doğru işletmek için ilk yapacağı iş ne olmalı?

PROJENİN İŞLEVİ

Akademisyen için proje neye yarar?

Kaynak

Ekipman, saha, veri satın alma ve bursiyer istihdamı çoğu zaman yalnızca proje bütçesiyle mümkündür.

Ekip

Tek başına yürütülemeyecek çalışmalar için disiplinler arası ve kurumlar arası ekip kurmanın en pratik yolu.

Etki

Bulgunun makaleyle sınırlı kalmayıp uygulamaya, politikaya ya da eğitime dönüşmesini sağlar.

Kariyer

Yürütücülük deneyimi, atama ölçütlerinde ve uluslararası ortaklıklarda giderek daha belirleyici.

RED NEDENLERİ

Başvurular çoğunlukla nerede eleniyor?

Sorun tanımı zayıf: kimin sorunu olduğu ve neye dayandığı gösterilmemiş.
Çağrıyla uyumsuz: iyi bir proje, yanlış çağrıya gönderilmiş.
Ölçüt yok: başarının neye bakılarak anlaşılacağı yazılmamış.
Bütçe gerçekçi değil: faaliyetle bütçe arasında bağ kurulmamış.
Ekip ve takvim inandırıcı değil: kimin ne zaman ne yapacağı belirsiz.

UYGULAMA · DEĞERLENDİR

Hangi özet ilk elemeyi geçer?

Aynı çağrıya gelen iki başvuru özeti. Bir önceki slayttaki red nedenlerine göre hangisi ilk elemeyi geçer? Seçin ve gerekçenizi yazın.

Gerekçeniz (zorunlu)

OTURUM06

Fikirden Projeye

Sorun ağacı, hedef ağacı ve sorun ifadesinin kurulması

FİKİR / SORUN AYRIMI

Fikir sizin, sorun başkasının. Fon veren sizin fikrinizi değil, onların sorununu satın alır.

Çoğu başvuru burada kaybeder: yapmak istediği şeyi anlatır, çözdüğü sorunu anlatmaz.

TEMA / SORUN TANIMI

Tema bir sorun değildir

Tema · konu alanı

'Kadınlar'
'Gençler'
'Göç'
'Eğitim'
'Dijitalleşme'

Sorun tanımı

'X ilçesinde geçici koruma altındaki kadınların kamu hizmetlerine başvuru süreçlerini tek başına yürütememesi'
'Eğitim dışında kalan 18-24 yaş gençlerin işgücü piyasasına girememesi'
'Y mahallesindeki ilkokul öğrencilerinin okul sonrası güvenli çalışma alanı bulamaması'

Tema tek kelimeyle söylenir; sorun tanımı bir cümledir ve içinde kim, nerede ve ne olduğu geçer. Çağrı metni size temayı verir, sorunu siz getirirsiniz.

HEDEF GRUP

Hedef grup 'herkes' olamaz

Kim bu sorunu yaşıyor? Etkilenen bütün grupları önce yazın, sonra daraltın.
En çok kim etkileniyor? Kaynak sınırlıysa önceliği en kırılgan gruba verirsiniz.
Bu grupla çalışabiliyor musunuz? Kurumunuzun deneyimi, izni ve yerel bağlantısı yeterli mi?
Gerçekten erişebiliyor musunuz? Proje süresince fiziksel, kurumsal ve dil bakımından ulaşılabilir mi?

PAYDAŞ ANALİZİ

Kim etkilenir, kim karar verir?

Hedef grup

Projeden doğrudan yararlanan, değişimin kendisinde ölçüldüğü grup. Sayısı ve özellikleri yazılır.

Uygulama ortağı

İşin bir bölümünü fiilen yürüten kurum ya da ekip. Rolü ve katkısı baştan yazılı olmalıdır.

Karar verici ve izin mercii

Onay, veri ya da erişim veren taraf. İzni geç çıkarsa takvim kayar; bu yüzden varsayım listesine girer.

Dolaylı etkilenen

Projeden doğrudan yararlanmayan ama sonuçtan etkilenen taraflar. Direnç çoğunlukla buradan gelir.

Her paydaş için üç şey yazın: beklentisi ne, projedeki rolü ne, hangi aşamada devreye giriyor. Bu üç sütun sonradan ortaklık mektuplarının ve varsayım listesinin taslağı olur.

SORUN AĞACI

Üç katmanlı bir şema

Gövde · ana sorun
Tek cümle, tek sorun. Birden fazla sorun varsa ağaç dallanmaz, dağılır.
Kökler · nedenler
Bu sorun neden var? Her neden için tekrar sorun: bu neden neden var?
Dallar · sonuçlar
Bu sorun sürerse ne oluyor? Sonuçlar gerekçenin dilini verir.
Sınama
Yukarıdan aşağı okunduğunda neden-sonuç zinciri kopmuyorsa ağaç sağlamdır.

EKRANDA · SORUN AĞACI

Üç katman, tek ekranda

Claude’un ürettiği üç katmanlı sorun ağacı şeması: kök nedenler, ana sorun ve sonuçlar — Ekran görüntüsü: claude.ai, 2026-08. İstem: “üç katmanlı sorun ağacı çıkar… sayı ya da kaynak uydurma”.

SORUN TANIMI ÖLÇÜTÜ

İyi bir sorun tanımının dört şartı

Kimin sorunu?

Yararlanıcı somut olmalı: hangi grup, kaç kişi, nerede. 'Toplum' bir yararlanıcı değildir.

Kanıt ne?

Veri, literatür, saha gözlemi ya da resmî istatistik. Kanıtsız sorun, iddia olarak kalır.

Sınırı ne?

Coğrafi, zamansal ve kurumsal sınır belirtilmeli. Sınırsız sorun çözülemez.

Çözülebilir mi?

Proje süresi ve bütçesiyle anlamlı bir fark yaratılabiliyor mu? Yoksa hedef küçültülmeli.

UYGULAMA · HATIRLA

Dört şart hangileri?

İyi bir sorun tanımının dört şartı hangi dizide tam ve doğru? Tek seçenek işaretleyin.

UYGULAMA · ANLA

Tema mı, sorun tanımı mı?

Altı ifadeyi ayırın. Sorun tanımı bir cümledir ve içinde kim, nerede ve ne kadar geçer.

Göç Tek kelimelik bir olgu; kim, nerede ve ne kadar yok.

İlçedeki adli yardım bürosuna başvuran kadınların yüzde 30'unun belge eksikliği nedeniyle ilk başvuruda reddedilmesi Yararlanıcı, yer ve oran belli; tek cümlede tanımlanmış.

Kadın istihdamı politikaları Uzun olması tanım yapmaz; bu bir çalışma alanının adı.

On ilçe belediyesinden yalnızca üçünün üç aylık e-hizmet raporunu zamanında üretebilmesi Kaç kurumdan kaçı, hangi çıktıyı üretemiyor: hepsi yazılı.

Dijitalleşme Çağrı başlığı olabilir, sorun tanımı olamaz.

Bir fakültedeki ders içeriklerinin yalnızca üçte birinin öğrenme yönetim sistemine yüklenmiş olması Sınır tek fakülte, büyüklük üçte bir: ölçülebilir bir durum.

UYGULAMA · ANLA

Hangi hedef grup tanımı işe yarar?

Dört tanımdan yalnızca biri başvuruda kullanılabilir. Tek seçenek işaretleyin.

Kullanılabilir tanım yaş aralığını, yeri, durumu ve yaklaşık sayıyı birlikte taşır. Bu dört bilgi yazıldığı anda gösterge de yazılabilir hâle gelir: kaç kişinin neyi değişecek?

UYGULAMA · ANLA

Bu ifadede hangi şartlar eksik?

İfade: 'Dijitalleşme alanında yeterli çalışma yok.' Eksik olan şartların hepsini işaretleyin. Dikkat: listede sorun tanımının şartı olmayan maddeler de var, onları işaretlemeyin.

Dört şartın dördü de eksik: cümle bir sorunu değil, bir literatür eksikliğini anlatıyor. Buna karşılık çözüm önerisi ile yöntem sorun tanımının şartı değildir; başvurunun başka bölümlerinde istenir. Sorun ile literatür boşluğunun karıştırılması, başvuruların en sık elendiği yerdir.

ÖNCE VE SONRA

Aynı konu, iki sorun ifadesi

Zayıf ifade

'Dijitalleşme alanında yeterli çalışma yok.'
Kimin sorunu olduğu belirsiz.
Kanıt gösterilmemiş.
Sınır yok: hangi kurum, hangi bölge?
Aslında bir literatür eksikliği anlatılıyor.

Güçlü ifade

'On ilçe belediyesinden yalnızca üçü üç aylık e-hizmet raporunu zamanında üretebiliyor.'
Yararlanıcı somut: ilçe belediyeleri.
Sayı bir kaynağa dayanıyor: rapor teslim kayıtları.
Sınır belli: idari düzey ve hizmet türü.
Çözüm için tutamak veriyor.

UYGULAMA · UYGULA

Zayıf ifadeyi güçlendirin

'Üniversitelerde dijital dönüşüm yeterince ilerlemiyor.' ifadesini dört şarta göre yeniden yazın: kimin sorunu, kanıt, sınır, çözülebilirlik.

Örnek: 'Bir devlet üniversitesinin on dört fakültesinde ders içeriklerinin yalnızca üçte biri öğrenme yönetim sistemine yüklenmiş durumda; kalan içerikler kişisel arşivlerde tutuluyor ve öğretim elemanı değiştiğinde kayboluyor.'

Kim: fakülteler ve öğrenciler. Kanıt: sistem kayıtlarındaki yükleme oranı. Sınır: tek üniversite, ders içerikleri. Çözülebilirlik: yordam ve eğitimle proje süresinde artırılabilir.

UYGULAMA · ANALİZ

Sorun ağacına bu hâliyle yazılamayacaklar

Bir eğitim bilimleri ekibinin sorun ağacı. Ana sorun: 'İlçedeki dört ortaokulda 7. sınıf öğrencilerinin yüzde 35'i okuduğunu anlama testinde temel düzeyin altında.' Aşağıdakilerden hangileri bu ağaca bu hâliyle yazılamaz? Ölçüt tek: madde ya bir çözüm önerisidir ya da ana sorunun kendisini neden diye tekrar eder. Doğru olduğu hâlde projenin müdahale edemeyeceği nedenler ağaçta kalır; onları işaretlemeyin.

İki madde yazılamaz: 'öğretmenlere tablet dağıtılmalı' bir çözüm önerisi, 'öğrenciler okuduğunu anlayamıyor' ise ana sorunun tekrarı. Gelir düzeyi maddesi ağaçta kalır; müdahale edemediğiniz nedenler silinmez, varsayım olarak izlenir.

EKRANDA · VARSAYIMLARI GÖRÜNÜR KILMA

Model neyi bilmediğini söyleyebilir

Claude’un sorun ağacının altında listelediği, doğrulanmamış varsayımlar — Ekran görüntüsü: claude.ai, 2026-08. Aynı sohbetin devamı; şemadan sonra gelen bölüm.

UYGULAMA · DEĞERLENDİR

İki sorun ifadesi: hangisi sağlam?

Aynı konuda iki sorun ifadesi. Dört şarta göre hangisi daha sağlam? Seçin ve gerekçenizi yazın.

Gerekçeniz (zorunlu)

SORUNDAN AMACA

Amaç, sorunun olumluya çevrilmiş hâlidir

Sorun

'18-29 yaş arası gençler mesleki beceri eksikliği nedeniyle işgücüne katılamıyor.'
Olumsuz durumu anlatır
Bugünü tarif eder
Kanıtla desteklenir

Amaç

'18-29 yaş arası gençlerin mesleki becerileri artırılarak işgücüne katılımlarının sağlanması.'
Ulaşılmış durumu anlatır
Proje sonunu tarif eder
Göstergeyle ölçülür

Çevirirken cümlenin öznesi değişmez: sorun kimin sorunuysa amaç da onun için yazılır. Amaç cümlesine faaliyet yazmayın; 'eğitim verilecek' amaç değil, amaca giden yoldur.

BEKLENEN SONUÇ · OUTCOME

Proje bittiğinde ne değişmiş olacak?

Ne değişecek?

Bilgi mi, beceri mi, davranış mı, erişim mi? Değişimin türünü adlandırın.

Kim için değişecek?

Hedef grubunuzdan kaç kişi, ne ölçüde etkilenecek? Sayı verin.

Nasıl anlaşılacak?

Değişimi neye bakarak göreceksiniz: test, kayıt, anket, ölçüm, gözlem.

Proje fikri üç parçadan oluşur: yerel sorun, hedef grup ve uygulanabilir çözüm. Üçünden biri eksikse elinizdeki proje değil niyettir. '100 genç sertifika alıyor' bir sonuçtur; 'gençler mutlu olacak' temennidir.

HEDEF AĞACI

Sorun ağacını dört adımda çevirin

Olumsuzu olumluya çevirin
Her sorun ifadesi, ulaşılmış bir duruma dönüştürülür.
Neden-sonucu araç-amaca çevirin
Kökler artık faaliyet, dallar artık etki anlamına gelir.
Gerçekçi olmayanı ayıklayın
Proje süresinde ulaşılamayacak hedefler ağaçtan çıkarılır.
Müdahale alanınızı seçin
Ağacın tamamını yapamazsınız; hangi dalı üstlendiğinizi işaretleyin.

UYGULAMA 4 · YARAT

Kendi sorun ağacınız

Bireysel, sonra ikili kontrol

Dün akşam yazdığınız proje fikrinden tek bir ana sorun cümlesi çıkarın.
En az üç neden ve üç sonuç yazın; her neden için bir alt neden arayın.
Dört şartı denetleyin: kimin sorunu, kanıt, sınır, çözülebilirlik.
Ağacı hedef ağacına çevirin ve üstleneceğiniz dalı işaretleyin.
Yanınızdaki kişiye ağacı anlatın; anlamadığı yer zayıf halkadır.

Başarı ölçütü: ana sorunu tek cümlede, kanıtıyla birlikte söyleyebiliyor olmalısınız.

Ana sorun · tek cümle

Tek sorun yazın. İki sorun varsa ağaç dallanmaz, dağılır.

Kökler ve dallar

Her neden için bir alt neden arayın; sonuçlar gerekçenin dilini verir.

Neden (kök)

Alt neden

Sonuç (dal)

İyi sorun tanımının dört şartı

Dördü de sağlanmadan hedef ağacına geçmeyin.

Kimin sorunu belli: hangi grup, kaç kişi, nerede.
Kanıt var: veri, literatür, saha gözlemi ya da resmî istatistik.
Sınırı belli: coğrafi, zamansal ve kurumsal çerçeve yazılı.
Çözülebilir: proje süresi ve bütçesiyle anlamlı fark yaratılabiliyor.

Hedef ağacı · üstlendiğiniz dal

Ağacın tamamını yapamazsınız. Hangi dalı üstleniyorsunuz, neden o dal?

Kendi ağacınızı şu beş ölçütle karşılaştırın:

Ana sorun tek mi? Cümlede 've' ile bağlanmış iki ayrı sorun varsa ağaç dallanmaz, dağılır. Birini seçin, ötekini not olarak saklayın.
Kim, nerede, ne kadar yazılı mı? Ana sorun cümlesinde yararlanıcı grubu, coğrafi ya da kurumsal sınır ve bir büyüklük (sayı ya da oran) geçmeli.
Kanıt gösterilmiş mi? Sayının nereden geldiği belli mi: kurum kaydı, resmî istatistik, saha ölçümü, literatür? Kaynağı yazılmayan sayı tahmindir.
Kökler müdahale edilebilir mi? 'Bütçe yok', 'mevzuat böyle' gibi nedenler doğru olabilir ama proje onları değiştiremez. Ağaçta kalırlar, sonra varsayım sütununa taşınırlar.
Üstlendiğiniz dal seçilmiş mi? Ağacın tamamını yapamazsınız. Hangi kökü ve hangi dalı üstlendiğiniz işaretli mi, gerekçesi yazılı mı?

Örnek (kısaltılmış): Ana sorun: 'İlçedeki dört ortaokulda 7. sınıf öğrencilerinin yüzde 35'i okuduğunu anlama testinde temel düzeyin altında (il millî eğitim müdürlüğü 2025 tarama sonuçları).' Kökler: öğretmenler okuma stratejisi öğretimi için hizmet içi eğitim almamış; okullarda düzeye uygun okuma materyali yok; okuma çalışması ders programında yer bulmuyor. Dallar: öğrenciler diğer derslerde de geriye düşüyor; lise giriş sınavı puanları düşüyor; öğretmenler çareyi tekrar ve ezberde arıyor. Üstlenilen dal: öğretmen eğitimi ve materyal, çünkü ikisi de proje süresi ve bütçesiyle değiştirilebilir.

Yanınızdaki kişi ağacı dinlerken 'peki bu neden oluyor' diye sormak zorunda kalıyorsa, o halka henüz kurulmamıştır.

OTURUM07

Mantıksal Çerçeve

Logframe, göstergeler, varsayımlar ve iş paketleri

MANTIKSAL ÇERÇEVE · LOGFRAME

Dört satır, dört sütun: projenin iç tutarlılık denetimi

Mantıksal çerçeve, projenin iç tutarlılığını tek sayfada görünür kılan bir denetim aracıdır.
Dikey mantık şunu sorar: faaliyetler çıktıları, çıktılar amacı gerçekten üretiyor mu?
Yatay mantık şunu sorar: her satırın nasıl ölçüleceği ve neye dayanarak doğrulanacağı belli mi?
Değerlendiriciler çoğu zaman önce bu matrise bakar; boşluk varsa metin onu kurtarmaz.

DİKEY MANTIK

Faaliyet → çıktı → özel amaç → genel amaç

Genel amaç

Projenin katkıda bulunduğu geniş hedef. Proje tek başına buna ulaşmaz, katkı verir.

Özel amaç

Proje bittiğinde ulaşılmış olacak tek değişim. Birden fazla özel amaç, dağılmış proje demektir.

Çıktılar

Proje ekibinin üretmekle yükümlü olduğu somut sonuçlar: rapor, model, eğitim, veri seti.

Faaliyetler

Çıktıları üretmek için yapılacak işler. İş paketleri buradan doğar.

Köprü: PCM'deki tek özel amaç, TÜBİTAK öneri formundaki tek "Amaç"a karşılık gelir; TÜBİTAK "Hedefler" ve Horizon Europe "specific objectives" ise logframe'in Çıktılar satırında karşılanır. Form dilini kendi çağrınızda doğrulayın.

İKİ AMAÇ

Genel amaç ile özel amaç aynı şey değil

Genel amaç

'Bölgedeki kadınların ekonomik bağımsızlığının artması'
Uzun vadeli, geniş katkı
Tek proje ulaştırmaz; yıllar ve birçok proje gerekir
Projeniz bu resmin küçük bir parçasıdır

Özel amaç

'X ilçesinde 50 kadının el sanatlarında beceri kazanması ve gelir elde etmesi'
Proje süresi içinde ulaşılır
Ölçülebilir ve tektir
12-18 ayda tamamlanır

Başvuru formlarında genellikle bir genel amaç ve bir ila üç özel amaç istenir. Mantıksal çerçevede ise özel amaç tektir; birden fazlası dağılmış proje demektir. Kendi çağrınızda kaç tane istendiğini form metninden doğrulayın.

UYGULAMA · ANLA

Hangi satıra yazılır?

Aynı projeye ait beş ifade. Her birini logframe'in doğru satırına yerleştirin.

Yerel hizmet planlamasının veriye dayanması Proje tek başına ulaşmaz, katkı verir: genel amaç.

On belediyenin e-hizmet verilerini düzenli raporlayabilmesi Proje bittiğinde ulaşılmış olacak tek değişim.

Ortak gösterge seti ve yazılı yordam Ekibin üretmekle yükümlü olduğu somut sonuçlar.

İhtiyaç analizi görüşmelerinin yapılması Çıktıyı üretmek için yapılan iş.

Kırk personele eğitim verilmesi Bu da bir faaliyettir; eğitilmiş personel ise çıktıdır.

YATAY MANTIK

Müdahale mantığı · gösterge · doğrulama kaynağı · varsayım

Müdahale mantığı

Ne yapılacağı ve neye ulaşılacağı. Satırın kendisi.

Gösterge

Başarının neye bakılarak anlaşılacağı. Sayı, oran ya da doğrulanabilir durum.

Doğrulama kaynağı

Göstergenin nereden okunacağı: anket, resmî istatistik, kurum kaydı, ölçüm.

Varsayım

Kontrolünüz dışında olup projenin çalışması için doğru olması gereken koşul.

Dipnot: Faaliyetler satırında çoğu şablon gösterge ve doğrulama kaynağı yerine araçlar ve maliyetler ister; dört sütun kuralının istisnası budur.

VARSAYIM VE RİSK

İkisi aynı şey değil

Varsayım, doğru olmasını beklediğiniz dış koşuldur: izinlerin çıkması, ortağın sürdürülmesi, verinin erişilebilir kalması.
Risk, o koşulun gerçekleşmeme ihtimalidir; yönetilebilir, azaltılabilir, devredilebilir.
Varsayım yanlış çıkarsa proje çalışmaz; bu yüzden kritik varsayımlar başvuruda açıkça yazılır.
Hiç varsayım yazmamak güven değil, dikkatsizlik olarak okunur.

RİSK YÖNETİMİ

Dört adım, tek tablo

Tespit
Hangi varsayım tutmayabilir? Her kritik varsayımın karşısına bir risk yazılır.
Analiz
Her risk iki ölçüyle derecelendirilir: gerçekleşme olasılığı ve gerçekleşirse projeye etkisi.
Önlem
Etkisi ve olasılığı yüksek olana önlem yazılır: azaltma, yedek plan ya da devretme.
İzleme
Her riske bir izleyen kişi ve bir bakma sıklığı atanır; tablo proje boyunca güncellenir.

Risk tablosunun bir satırı beş sütun taşır: risk, olasılık, etki, önlem, izleyen kişi. Beşinden biri boşsa o satır risk yönetimi değil, endişe listesidir.

UYGULAMA · UYGULA

Bir varsayım, bir risk, bir önlem

Kendi projeniz için kontrolünüz dışında olan bir koşulu varsayım olarak yazın. Sonra o varsayımın tutmama ihtimalini risk olarak adlandırın ve alacağınız önlemi ekleyin. Ölçüt: risk, varsayımın tutmama ihtimalidir; yönetebiliyorsanız önlemle risk listesine yazılır.

Varsayım (doğru olmasını beklediğiniz dış koşul) Bu varsayımın riski ve önlemi

Eğitim bilimleri örneği. Varsayım: 'İl millî eğitim müdürlüğü, dört ortaokulda ders saati içinde uygulama yapılmasına izin verecek.' Risk: izin dönem başına yetişmez, uygulama bir dönem kayar. Önlem: izin başvurusu sözleşme imzalanmadan yapılır; ilk aylara izin gerektirmeyen materyal geliştirme ve öğretmen eğitimi konur; komşu ilçedeki iki okul yedek uygulama sahası olarak protokole yazılır.

Ölçüt: varsayım sizin yapacağınız iş değil, başkasının vereceği karar ya da dış koşul olmalı. Risk cümlesi 'gecikirse ne olur' sorusuna, önlem cümlesi 'o zaman ne yaparım' sorusuna cevap vermeli.

UYGULAMA · ANALİZ

Bu risk satırında ne eksik?

Bir başvuruya yazılmış risk satırı: 'Risk: Kurumdan veri gelmeyebilir. Önlem: Takip edilecek.' Eksik olanların hepsini işaretleyin. Listede eksiklik sayılmayan maddeler de var.

SMART ÖLÇÜTÜ

Belirli, ölçülebilir, ulaşılabilir, gerçekçi, zamana bağlı

S · Belirli

Hedef tek ve açık mı? Ne, kim için ve nerede sorularına cevap veriyor mu?

M · Ölçülebilir

Başarı neye bakılarak anlaşılacak? Başlangıç ve hedef değeri yazılı mı?

A · Ulaşılabilir

Ekibinizin ve bütçenizin kapasitesiyle gerçekten yapılabilir mi?

R · Gerçekçi

Tanımladığınız sorunla ve çağrının önceliğiyle bağı kuruluyor mu?

T · Zamana bağlı

Ne zaman ulaşılmış olacak? Proje takviminde bir aya bağlanmış mı?

Beş sınamadan biri bile boşsa hedef, mantıksal çerçevenin gösterge sütununu dolduramaz. En sık kaçırılan ikisi ölçülebilirlik ve zamandır: cümle 'artırılacak' der, 'ne kadar' ve 'ne zaman' demez.

UYGULAMA · ANALİZ

Hangi SMART ölçütü karşılanmıyor?

Beş hedef cümlesi. Her birinde eksik olan tek ölçütü seçin.

'Öğretmenlerin okuma stratejisi öğretimindeki yeterliği artırılacaktır.' Ne kadar artacağı ve neye bakılarak ölçüleceği yok; başlangıç ve hedef değeri yazılmamış.

'Yirmi okulda kitaplık kullanım oranı yüzde 30 artırılacaktır.' Miktar var, tarih yok: ne zaman ölçülecek? Takvime bağlanmayan hedef izlenemez.

'Ülkedeki bütün ortaokullarda okuduğunu anlama düzeyi 12 ayda temel düzeyin üstüne çıkarılacaktır.' Ölçülebilir ve zamanlı ama tek bir projenin ekibi ve bütçesiyle ulaşılamaz.

'Proje kapsamında iyileştirme yapılacaktır.' Ne, kim için, nerede? Hedefin kendisi belirsiz; gerisi konuşulamaz.

'On sekiz ayda okul kütüphanelerinin raflarının boyanması tamamlanacaktır.' Belirli, ölçülebilir, ulaşılabilir ve zamanlı; ama okuduğunu anlama sorunuyla bağı kurulmuyor.

GÖSTERGE

Ölçülemeyen hedef, hedef değildir

Kötü gösterge

'Farkındalık artacak.'
Ne kadar arttığı ölçülemez.
Kimde arttığı belirsiz.
Ne zaman ölçüleceği yazılmamış.
Doğrulama kaynağı yok.

İyi gösterge

'Eğitim alan 40 personelin en az yüzde yetmişi, proje sonunda uygulanan son testte 70 ve üzeri puan alıyor.'
Miktar belirli: 40 kişinin en az yüzde yetmişi.
Hedef grup tanımlı: eğitim alan personel.
Ölçüm zamanı belirtilmiş: proje sonunda.
Doğrulama kaynağı belli: ön test ve son test kayıtları.

UYGULAMA · ANALİZ

Hangileri gösterge değil?

Aşağıdakilerden gösterge sayılamayacak olanları işaretleyin.

UYGULAMA · DEĞERLENDİR

İki logframe satırı: hangisi sağlam?

Bir adli yardım projesinin özel amaç satırı iki biçimde yazılmış. Dikey ve yatay mantığa göre hangisi sağlam? Seçin ve gerekçenizi yazın.

Gerekçeniz (zorunlu)

FAALİYETTEN İŞ PAKETİNE

Beş adımda çalışma planı

Faaliyetleri gruplayın
Birbirini tamamlayan işler tek iş paketinde toplanır.
Her pakete sorumlu atayın
Tek bir isim; ortak sorumluluk pratikte sorumsuzluktur.
Süre ve sıra verin
Hangi paket hangisini bekliyor, kritik yol nerede?
Ara çıktı tanımlayın
Her paketin sonunda elde tutulur bir şey olmalı.
Kilometre taşlarını işaretleyin
İzleme ve raporlama takvimi bunlara bağlanır.

İŞ KIRILIM YAPISI · GANTT · KİLOMETRE TAŞI

Kırılım, takvim ve kilometre taşı

İş kırılım yapısı, projeyi yukarıdan aşağı bölünmüş görevlere ayırır: proje, iş paketi, görev.
İş paketi, birbirine bağlı görevlerin mantıklı bir bütünüdür; paketler arasında da bir sıra ilişkisi bulunur.
Gantt, iş paketlerini takvime yerleştirir ve hangi paketin hangisini beklediğini görünür kılar.
Kilometre taşı, belirli bir tarihte ulaşılmış olması gereken kontrol noktasıdır; raporlama takvimi bunlara bağlanır.

UYGULAMA 5 · YARAT

Logframe iskeletiniz

Bireysel

Hedef ağacınızdan tek bir özel amaç cümlesi çıkarın.
En fazla dört çıktı yazın; her çıktıyı bir faaliyet grubuna bağlayın.
Her satır için gösterge ve doğrulama kaynağı doldurun.
Kritik varsayımları yazın; hangisi yanlış çıkarsa proje durur, işaretleyin.
Faaliyetleri iş paketlerine bölüp sorumlu ve süre atayın.

Başarı ölçütü: matris aşağıdan yukarı okunduğunda mantık zinciri kopmamalı.

Logframe matrisi

Aşağıdan yukarı okuyun: faaliyetler çıktıları, çıktılar özel amacı üretiyor mu? Özel amaç tek olmalı.

Satır

Müdahale mantığı

Gösterge

Doğrulama kaynağı

Varsayım

Genel amaç

Özel amaç

Çıktılar

Faaliyetler

İş paketleri

Her pakete tek bir sorumlu atayın; ortak sorumluluk pratikte sorumsuzluktur.

#	İş paketi	Sorumlu	Süre	Ara çıktı
1
2
3
4

Kritik varsayım

Yanlış çıkarsa projenin duracağı koşulu yazın. Bunu yazmak zayıflık değil, dikkat işaretidir.

Matrisinizi şu beş ölçütle sınayın:

Özel amaç tek mi? Satırda iki değişim varsa ('güçlendirmek ve artırmak') proje iki projedir. Birini özel amaç yapın, ötekini çıktı satırına indirin.
Aşağıdan yukarı okunuyor mu? Faaliyetler çıktıları, çıktılar özel amacı gerçekten üretiyor mu? Aradaki sıçrama büyükse arada yazılmamış bir çıktı vardır.
Gösterge sayı taşıyor mu? Her göstergede başlangıç değeri, hedef değeri ve ölçüm zamanı olmalı. 'Artacak' gösterge değildir.
Doğrulama kaynağı gerçekten var mı? Kaynağı bugün kim tutuyor, siz erişebiliyor musunuz? Erişemiyorsanız gösterge ölçülemez.
Kritik varsayım dış koşul mu? Kendi yapacağınız iş varsayım değildir. Varsayım başkasının kararı ya da dış bir durumdur ve yanlış çıkarsa proje durur.

Örnek (özel amaç satırı): Müdahale mantığı: 'Dört ortaokulda 7. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama düzeyinin yükselmesi.' Gösterge: '18. ayda temel düzeyin altındaki öğrenci oranı yüzde 35'ten yüzde 20'ye iniyor.' Doğrulama kaynağı: 'Proje başında ve sonunda uygulanan aynı okuma testinin okul bazındaki sonuçları.' Varsayım: 'İl millî eğitim müdürlüğü ders saati içinde uygulamaya izin veriyor ve okul yönetimleri değişse de protokol sürüyor.'

İş paketi tablosunda bir paketin sorumlusu 'ekip' yazıyorsa o paketin sorumlusu yok demektir; tek bir isim yazın.

OTURUM08

Bütçe ve Fon Manzarası

Bütçe mantığı, fon programları ve çağrı okuma

FON KAYNAKLARI

Nereye başvurulur?

TÜBİTAK

1001, 1002, 3501 ve benzeri programlar. Akademik araştırma için ana ulusal kaynak.

Kalkınma ajansları

Bölgesel öncelikler doğrultusunda uygulamalı ve iş birliğine dayalı projeler.

BAP

Kurum içi destek. Küçük ölçekli, hızlı ve pilot çalışma için uygun.

Horizon Europe

Büyük ölçekli, konsorsiyumlu Avrupa programı. Ortaklık kurmadan girilmez.

COST

Araştırma ağı kurma programı. Araştırma değil, ağ ve hareketlilik finanse eder.

Erasmus+

Eğitim, öğretim ve kapasite geliştirme odaklı iş birliği projeleri.

AB VE ULUSAL PROGRAMLAR

Avrupa programları ile ulusal destekler

Avrupa programları

Çoğu çağrıda maliyetin tamamına yakını karşılanır
Süre genellikle iki ile dört yıl arasındadır
En az üç farklı ülkeden ortak istenir
Öncelikler yeşil dönüşüm, dijitalleşme ve sağlık gibi başlıklarda toplanır
Ortaklık kurulmadan başvurulmaz

Ulusal destekler

Destek oranı programa göre değişir, çoğu zaman tamamı karşılanmaz
Süre genellikle bir ile üç yıl arasındadır
Bireysel ya da tek kurumlu başvuru mümkündür
Öncelikler ulusal araştırma ve teknoloji gündemine bağlıdır
Ortaklık zorunlu değil, çoğu zaman güçlendiricidir

Oranlar, süreler ve ortaklık şartları her çağrıda yeniden yazılır ve değişir. Bu iki sütun bir ezber değil, çağrı metninde nereye bakacağınızın listesidir.

BAŞVURUCU PROFİLİ

Hangi profil hangi programa başvurur?

Lisansüstü öğrenci

Burs ve araştırma bursu programları (2211, 2214 gibi); yurt içi ve yurt dışı araştırma destekleri.

Yeni atanmış akademisyen

Kariyer geliştirme programı (3501). İlk yürütücülük deneyimi için tasarlanmıştır; yarışma alanı daha dardır.

Deneyimli araştırmacı

Büyük ölçekli araştırma programları (1001, 1003 gibi). Yürütücülük geçmişi ve kurulmuş bir ekip beklenir.

Sanayiyle çalışan

Sanayi Ar-Ge programları (1501, 1507 gibi). Başvuran taraf kurumdur; akademisyen danışman ya da ortak olur.

Program numaraları ve koşulları değişir; değişmeyen kural şudur: profilinize uymayan programa yapılan başvuru, metin ne kadar iyi olursa olsun uygunluk kapısında elenir.

UYGULAMA · ANLA

Hangi program?

Dört mini vaka için en uygun program türünü seçin.

Üç ülkeden araştırmacıyla ağ kurup ortak yayın hedeflemek Araştırma masrafı değil, toplantı ve ziyaret desteklenir.

Kendi kurumunda altı aylık pilot saha çalışması Küçük ölçekli ve hızlı; kurum içi destek uygundur.

Bölgedeki küçük işletmelerle uygulamalı kapasite geliştirme Yerel öncelikler ve uygulamalı iş birliği aranır.

Üç yıllık, hipotez sınayan, bursiyerli temel araştırma Klasik ulusal araştırma programı kapsamı.

BÜTÇE MANTIĞI

Bütçe tahmin değil, türetmedir

Bütçe faaliyetten türer: önce ne yapacağınızı yazarsınız, sonra bunun neye mal olduğunu hesaplarsınız.
Her kalemin karşılığında bir faaliyet olmalı; karşılığı olmayan kalem değerlendiricide soru işareti bırakır.
Gerekçe sütunu bütçenin kendisi kadar önemlidir: neden bu kadar, neden bu kalem?
Şişirilmiş bütçe kadar gerçekdışı ölçüde düşük bütçe de eleme sebebidir.

BÜTÇE KALEMLERİ

Tipik bütçe başlıkları

Personel

Bursiyer, yardımcı personel, uzman gün ücretleri. Çoğu programda en büyük kalem.

Ekipman

Cihaz, yazılım lisansı, sarf malzeme. Amortisman ve mülkiyet kuralları programa göre değişir.

Seyahat

Saha çalışması, toplantı, konferans. Günlük ve konaklama üst sınırları çağrıda yazar.

Hizmet alımı

Anket şirketi, çeviri, deşifre, veri satın alma.

Yaygınlaştırma

Çalıştay, yayın, açık erişim ücretleri, iletişim materyali.

Dolaylı giderler

Kurum payı. Oranı programa göre sabittir, pazarlık konusu değildir.

GİDER KURALLARI

Her harcama bütçeye yazılamaz

Genellikle uygun

Proje personelinin ücret ve bursları
Proje için gerekli ekipman
Proje kapsamındaki seyahatler
Hizmet alımları: analiz, çeviri, anket
Sarf malzemeleri

Genellikle uygun değil

Borç karşılığı ödemeler
Faiz giderleri
Arsa ve bina alımı
Kur farkından doğan zararlar
Projeyle ilgisi kurulamayan harcamalar

Bu iki liste her çağrıda yeniden yazılır. Bütçeyi doldurmadan önce çağrı metninin uygun olmayan giderler bölümünü okuyun; oradaki tek satır, hazırladığınız kalemin tamamını düşürebilir.

UYGULAMA · ANLA

Uygun gider mi, değil mi?

Altı harcamayı ayırın. Ölçüt tek: harcamanın bir proje faaliyetiyle bağı kurulabiliyor mu?

Bursiyerin aylık burs ödemesi Proje personeline yapılan ödeme; hemen her programda uygun giderdir.

Kurumun önceki yıllardan kalan kredi taksitinin ödenmesi Borç karşılığı ödeme; proje faaliyetiyle bağı yok.

Saha çalışması için yol ve konaklama gideri Proje kapsamındaki seyahat; iş paketine bağlandığı sürece uygundur.

Ekibin projeyle ilgisi kurulamayan bir kongreye katılımı Faaliyetle bağı olmayan harcama; gerekçelendirilse bile düşer.

Proje için satın alınan ölçüm cihazı Proje için gerekli ekipman; mülkiyet ve amortisman kuralı programa göre değişir.

Araştırma binası yapmak üzere arsa alımı Arsa ve bina alımı, listelerin neredeyse tamamında dışarıdadır.

SIK HATALAR

Bütçede en çok nerede takılıyor?

Sık yapılan hata

Yuvarlak rakamlarla dolu tablo
Faaliyetle bağı kurulmamış kalem
Kurum payının unutulması
Kur ve enflasyon payının hesaplanmaması
Ortakların bütçesinin belirsiz bırakılması

Doğrusu

Birim fiyat, adet ve gerekçe ile hesap
Her kalemin bağlı olduğu iş paketi yazılı
Program kurallarına göre pay eklenmiş
Çok yıllı projede artış öngörülmüş
Ortak başına bütçe ayrıştırılmış

UYGULAMA · ANALİZ

Bu satırda kaç hata var?

Bütçe satırı: 'Bilgisayar: 60.000'. Bu satırdaki tüm sorunları işaretleyin.

ÇAĞRI OKUMA

Çağrı metni bu sırayla okunur

Uygunluk
Kim başvurabilir, hangi kurum, hangi unvan? Uygun değilseniz gerisi zaman kaybıdır.
Kapsam
Hangi konular destekleniyor, hangileri açıkça dışarıda?
Değerlendirme ölçütleri
Puan nasıl dağılıyor? Ağırlığın yüksek olduğu yere metinde en çok yeri ayırın.
Bütçe kuralları
Üst sınır, uygun olmayan giderler, kurum payı, eş finansman.
Takvim
Son başvuru, değerlendirme ve sözleşme tarihleri; kendi takviminizle çakışıyor mu?

Değerlendirme ölçütlerinde ağırlığın en büyük payı çoğunlukla iki başlıkta toplanır: bilimsel ve teknik nitelik ile etki. Uygulama ve yönetim kalanı paylaşır. Metinde en çok yeri puanın en çok toplandığı yere ayırın; ağırlıkları kendi çağrınızın metninden okuyun.

UYGULAMA · ANALİZ

Yanlış sırayla okunan çağrı

Bir kamu hukuku araştırmacısının başından geçen üç durum. Her durumda tek seçenek doğru; seçim anında puanlanır.

Araştırmacı, 'Adalete Erişimde Dijital Araçlar' başlıklı bir çağrı buldu. İlk iş olarak değerlendirme ölçütlerini okuyup metni puan ağırlıklarına göre yazmaya başladı; uygunluk bölümünü son güne bıraktı. Ne yanlış?

Son ders uygunluk bölümünü açtı: çağrı yalnızca en az iki ülkeden kurumun ortak başvurusunu kabul ediyor; tek kurumlu başvuru elenir. Bu noktada en doğru karar hangisi?

Ortak bulunamadı, başvuru yapılmadı. Bir sonraki çağrı için okuma sırası nasıl olmalı?

BAŞVURU ALTYAPISI

Metinden önce kurulması gerekenler

Araştırmacı kaydı: başvuru sistemleri sizi ancak kayıtlı ve güncel bir araştırmacı profiliyle tanır; yayın ve proje geçmişiniz oradan okunur.
Kurumsal bağlantı: profilin doğru kuruma bağlı olması gerekir; yanlış bağlantı başvuruyu teknik olarak durdurur.
Çağrı takvimi: çoğu program yılın belirli dönemlerinde açılır. Takvimi baştan not edin, çağrının açılmasını beklemeyin.
Etik kurul izni: gerektiğinde en uzun süren belgedir; başvurusunu proje metniyle aynı anda başlatın.
Yükleme ve onay: belge yüklemeye en az bir hafta ayırın. Sistem çoğunlukla son gün gece yarısı kapanır.

UYGULAMA · ANALİZ

Başvuru hazırlığını sıraya koyun

Altı adım karışık geldi. Yukarı ve aşağı düğmeleriyle doğru sıraya koyun; ölçüt hangi adımın hangisini beklediğidir.

Araştırmacı profilinizi açıp güncelleyin ve kurum bağlantısını doğrulayın

Destek programlarını karşılaştırıp profilinize uyanı seçin

Seçtiğiniz programın çağrı takvimini ve başvuru rehberini indirin

Etik kurul izni gerekiyorsa başvurusunu hemen yapın

Proje metnini ve bütçeyi rehberin şablonuna göre yazın

Belgeleri sisteme yükleyip kapanış saatinden önce başvuruyu onaylayın

Sıra keyfi değil: program seçilmeden rehber indirilmez, rehber okunmadan hangi izinlerin gerektiği bilinmez, izin başvurusu geciktiğinde metin hazır olsa bile başvuru yapılamaz.

UYGULAMA · DEĞERLENDİR

İki bütçe gerekçesi: hangisi sağlam?

Aynı bütçe kalemi iki biçimde gerekçelendirilmiş. 'Bütçe tahmin değil, türetmedir' ilkesine göre hangisi sağlam? Seçin ve gerekçenizi yazın.

Gerekçeniz (zorunlu)

UYGULAMA 6 · YARAT

Taslak bütçe ve çağrı eşleştirme

Bireysel

İş paketlerinizden en az beş bütçe kalemi türetin; her biri için gerekçe yazın.
Birim fiyat ve adet üzerinden kaba bir toplam çıkarın.
Projenize uygun görünen iki fon programı seçin.
Her ikisi için uygunluk ve kapsam maddelerini kontrol edin, birini eleyin.

Başarı ölçütü: kalan tek programı neden seçtiğinizi iki cümleyle savunabilmelisiniz.

Taslak bütçe

Her kalemi bir iş paketine bağlayın. Birim fiyat ve adet göstermek, tek başına başvurunun ciddiyetini artırır.

#	Kalem	Bağlı iş paketi	Birim x adet	Gerekçe
1
2
3
4
5

Çağrı karşılaştırma

İki programı uygunluk ve kapsam açısından karşılaştırın, birini eleyin.

Program

Uygun muyum

Kapsam örtüşüyor mu

Üst sınır

Karar

Seçtiğiniz programın gerekçesi

İki cümleyle savunun. Yarın bu çağrının metni üzerinden çalışacağız.

Bütçenizi ve program seçiminizi şu beş ölçütle karşılaştırın:

Her kalem bir iş paketine bağlı mı? Bağlı iş paketi sütunu boş kalan kalem, değerlendiricide 'bu neden gerekiyor' sorusunu bırakır.
Birim fiyat ve adet ayrı mı yazılmış? Tek bir toplam rakam hesabı gizler; 'birim x adet' yazımı tek başına başvurunun ciddiyetini artırır.
Gerekçe miktarı açıklıyor mu? 'Gereklidir' gerekçe değildir. Gerekçe adedin nereden türediğini söyler: kaç ölçüm, kaç görüşme, kaç ay.
Uygun olmayan gider var mı? Borç karşılığı ödemeler, faiz giderleri, arsa ve bina alımı, kur farkı zararı ve projeyle ilgisi kurulamayan harcamalar hemen her programda dışarıdadır.
Eleme gerekçeye dayanıyor mu? İki programdan birini elerken kullandığınız ölçüt uygunluk ya da kapsam olmalı; 'daha kolay görünüyor' gerekçe değildir.

Örnek (tek satır): Kalem: 'Anket uygulama hizmeti'. Bağlı iş paketi: 'İP2 saha ölçümü'. Birim x adet: 'kişi başı görüşme ücreti x 400 görüşme'. Gerekçe: 'Görüşme sayısı, dört okulda 7. sınıf mevcudunun tamamına ulaşmayı hedefleyen tarama tasarımından türedi; 400 görüşme İP2 iş planındaki iki ölçüm turunu karşılıyor.'

Seçtiğiniz programı iki cümleyle savunamıyorsanız eleme henüz yapılmamıştır; çoğu zaman eksik olan, çağrının uygunluk bölümünün okunmamış olmasıdır.

ORTAKLIK

Ortak nerede bulunur, nasıl yaklaşılır?

Daha önce aynı çağrıda yer almış ekipler: fonlanan proje veri tabanları kimin ne yaptığını ve kiminle çalıştığını gösterir.
Araştırmacı ağları ve kurumsal duyuru listeleri: ortak arayan kurumlar ilanlarını buralarda yayımlar.
Kurumunuzun proje ya da teknoloji transfer ofisi: hangi ağın üyesi olduğunuzu çoğu zaman yalnızca onlar bilir.
İlk e-posta kısa olsun: hangi çağrı, siz ne getiriyorsunuz, ondan ne bekliyorsunuz. Üç cümle yeter.

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK

Proje bittiğinde geriye ne kalıyor?

Paydaş sahipliği: çıktıyı kullanacak kurum süreç içinde işin içindeyse proje bitince de sürdürür.
Kurumsal kapasite: eğitilen personel, yazılı yordam ve kurulan sistem kurumda kalır; çıktı kişiye bağlı olmaz.
Finansman devamlılığı: çıktının işletme maliyeti kim tarafından, hangi bütçeden karşılanacak?
Politika entegrasyonu: sonuç bir yönetmeliğe, plana ya da rutin bir işleyişe bağlandıysa kalıcıdır.
Görünürlük: proje sayfası, kurumsal duyuru, basın ve etkinlikler aynı mesajı ve aynı kurumsal kimliği taşımalıdır.

DERSİN KAZANIMI

Kazanımlar: dersin sonunda elinizde ne var?

Bir sorun

Hedef grubu, kanıtı ve sınırı belli bir sorun tanımınız ve onu olumluya çeviren bir amaç cümleniz var.

Bir çerçeve

Amaç, çıktı, faaliyet ve göstergeleri birbirine bağlayan bir logframe iskeletiniz var.

Bir plan

İş paketleri, sorumlular ve süreleriyle bir faaliyet planınız var.

Bir hedef

Taslak bütçeniz ve gerekçesiyle seçilmiş bir fon programınız var.

SONRAKİ DERSE HAZIRLIK

Üçüncü derse ne getireceksiniz?

Akşam

Sorun ağacınızı ve logframe iskeletinizi dijital olarak yanınızda bulundurun.
Seçtiğiniz fon programının çağrı metnini indirin; yarın onun üzerinden çalışacağız.
Başvuru sekmesindeki 'Özet ve boşluk analizi' kartını okuyun; yarın özeti o beş soruya göre yazacağız.
Dün kurduğunuz bağlayıcıların çalıştığını bir kez daha sınayın.
Yarın araçlar yeniden açılıyor: bu dersin iskeleti dünün araçlarıyla birleşecek.

Yarının sonunda elinizde taslak başvuru metni, interaktif proje panosu ve çalışan bir proje-yazım skill'i olacak.

Teşekkürler

Yarın: İki Hattın Birleşmesi ve Uçtan Uca Atölye

SOVA Akademi · Dr. Burak Gökalp

SOVA AKADEMİ

Yapay Zekâ Destekli Proje Döngüsü Eğitimi

3. Ders · TÜBİTAK 1001 Başvuru Formu Simülasyonu

Dr. Burak Gökalp · Kurucu ve Claude Eğitim ElçisiHaziran 2026

BUGÜNÜN İŞİ

Bir başvuru formunu baştan sona dolduruyoruz

Oturum 9 · 1. Özgün Değer
Konunun önemi ve projenin özgün değeri, araştırma sorusu ve hipotez, amaç ve hedefler.
Oturum 10 · 2. Yöntem
Yöntem ve araştırma teknikleri, araştırma tasarımı, değişkenler ve akış.
Oturum 11 · 3. Proje Yönetimi
İş-Zaman Çizelgesi, iş paketi tabloları, araştırma olanakları.
Oturum 12 · 4. Yaygın Etki ve Özet
Çıktılar, etkiler, yayılım; ardından özet, ön kontrol ve teslim.

Herkes kendi projesiyle tek başına çalışır. Form kısa doldurulur: her bölümün çekirdeği yazılır, 25 sayfa hedeflenmez. Birinci dersin istem, bağlayıcı ve skill kazanımları ile ikinci dersin sorun ağacı, logframe ve iş paketleri bugün ürüne dönüşüyor.

BUGÜNÜN KURALI

Form her başlığın altında ne istediğini kendi cümleleriyle yazıyor. Değerlendirme, o cümlelerin karşılığının verilip verilmediğine bakar.

Aynı formun ilk paragrafı bir iade sebebi de sayıyor: proje içeriğini dosya paylaşım sistemine ya da web sayfasına link vererek formun dışında paylaşırsanız, öneri bilimsel değerlendirmeye alınmadan iade edilir. Bugün ürettiğiniz her cümle formun içinde kalacak.

OTURUM09

1. Özgün Değer

Konunun önemi, araştırma sorusu ve hipotez, amaç ve hedefler

FORM NE İSTİYOR

1. Özgün Değer üç alt başlıkta soruluyor

1.1 Konunun Önemi ve Projenin Özgün Değeri
Konunun kapsamı ve önemi nitel ve/veya nicel verilerle desteklenerek, literatürün eleştirel bir değerlendirmesi ile açıklanır. Literatürdeki hangi eksikliğin nasıl giderileceği ya da hangi soruna nasıl çözüm geliştirileceği ve alana kavramsal, kuramsal ve/veya metodolojik olarak ne gibi özgün katkı yapılacağı yazılır. Kaynaklar EK-1'e gider.
1.2 Araştırma Sorusu ve/veya Hipotezi
Projenin ele aldığı problem, araştırma sorusu ve/veya hipotez açık bir şekilde ortaya konulur.
1.3 Amaç ve Hedefler
Amaç ve hedefler açık, ölçülebilir, gerçekçi ve proje süresince ulaşılabilir nitelikte açıklanır.

Üçü ayrı başlık: önem gerekçedir, soru sınanacak olandır, hedef proje bitiminde ölçülecek olandır. Aynı cümleyi üç kez yazmak bölümün üçünü de zayıflatır.

UYGULAMA · HATIRLA

1.1 açıkça neyi istiyor?

Formun 1.1 başlığının altındaki açıklamayı hatırlayın. Bu bölümde istenen nedir?

DEĞERLENDİRİCİ NEYE BAKIYOR

Bölüm burada eleniyor, burada tutuyor

Elenme sebebi

Konu anlatılıyor, sorun tarif edilmiyor
Literatür listeleniyor, eleştirilmiyor
Özgün katkı 'ilk kez yapılacaktır' cümlesine indirgenmiş
Araştırma sorusu bir konu başlığı biçiminde yazılmış
Hedefler sayısız ve zamansız; 'katkı sağlamak' deniyor

Tutunma sebebi

Kapsam ve önem sayıyla ve kaynağıyla veriliyor
Literatürdeki eksiklik adlandırılmış, adresi verilmiş
Katkının türü söylenmiş: kavramsal, kuramsal ya da metodolojik
Soru sınanabilir; hipotez varsa yönü belli
Hedefler sayı, oran ve zaman taşıyor

UYGULAMA · ANLA

Bu cümle hangi alt başlığa ait?

Dört cümle, formun üç alt başlığı. Her cümleyi ait olduğu başlığa yerleştirin.

İlçe belediyelerinde hizmet raporlaması üzerine yapılan beş çalışmanın tamamı büyükşehir örneklemiyle sınırlıdır Literatürdeki eksikliğin adlandırılması 1.1'in işidir.

Yazılı bir raporlama yordamı, personel değişiminden bağımsız olarak raporlama sürekliliğini artırır mı? Sınanabilir soru; hipoteze de çevrilebilir.

Kapasite kavramı literatürde teknoloji ile yordam ayrılmadan kullanılmakta, bu da bulguları karşılaştırılamaz kılmaktadır Kavramsal katkı iddiası; formun istediği özgün katkı türlerinden biri.

On sekizinci ayın sonunda dört pilot belediyede aylık rapor teslim oranı yüzde 40'tan yüzde 80'e çıkacaktır Ölçülebilir, zamanlı, proje süresinde ulaşılabilir: 1.3'ün istediği hedef budur.

YAPAY ZEKÂ İLE NASIL HIZLANDIRILIR

1. bölümü yazarken hangi araç nerede

Bağlayıcı ile tarama. DergiPark, YÖK Tez, Yargı Pro ya da kendi kütüphaneniz bağlıyken tarayın; sorgu kaydını açık tutun. Modelin genel bilgisinden gelen künye kaynak değildir.
İstem ile eleme. Künye listesi değil, ölçüte göre eleme isteyin: hangisi neden kapsam dışı? Ardından seçilenleri yöntem, veri ve bulgu ekseninde tabloya döktürün.
Doğrulama sizde. Tablodaki her satırın kaynağını açın, bulgu sütununu makaleden okuyun. Açılmayan satır tablodan çıkar, ona dayanan cümle metinden çıkar.
Skill ile ölçüt denetimi. Yazdığınız 1.1 taslağını 'formun 1.1 açıklamasındaki her ölçüt için karşılığı var mı, yoksa hangisi eksik' diye denetletin. Bu denetimi Oturum 12'de kalıcı bir skill'e çevireceksiniz.

UYGULAMA · ANALİZ

1.1 için yapılan tarama neden güvenilmez?

Bir özel hukuk doktora öğrencisi, 1.1 bölümünü yazmak için bağlayıcı bağlıyken tarama yaptırdı; sekiz satırlık kusursuz görünen bir tablo geldi. Üç adımda ilerleyin; her adımda tek seçenek. Vaka kurgusaldır.

Tabloda sekiz künye var. Sorgu kaydını açtınız: bağlayıcı yalnızca beş sonuç döndürmüş. İlk yargınız?

Üç künyeyi açmayı denediniz: ikisi hiçbir yerde yok, biri gerçek bir makale ama bulgu sütununda yazan şeyi ölçmemiş. Bağlayıcıdan gelen beş satıra nasıl bakarsınız?

1.1 taslağınızda 'Literatür, ticari uyuşmazlıklarda zorunlu arabuluculuk sonrası uzlaşma oranının yüzde ellinin altında kaldığını göstermektedir' cümlesi var ve bu cümle bulunamayan satırlardan birine dayanıyor. Ne yaparsınız?

UYGULAMA 7 · YARAT

1. Özgün Değer bölümünü doldurun

Bireysel

Kapak üçlüsünü yazın: proje başlığı, yürütücü, kurum.
1.1'i ikinci dersteki kanıt sütununuzdan ve doğrulanmış künyelerinizden kurun; eksikliği adlandırın, katkınızın türünü söyleyin.
1.2'yi tek bir sınanabilir soru ya da hipotez olarak yazın.
1.3'e sayı, oran ve zaman koyun; proje süresinde ulaşılamayacak hedef yazmayın.

Başarı ölçütü: 1.1'deki her nicelik iddiasının kaynağı, 1.3'teki her hedefin sayısı ve zamanı olmalı.

Proje Başlığı

Proje Yürütücüsü

Projenin Yürütüleceği Kurum/Kuruluş

1.2 Araştırma Sorusu ve/veya Hipotezi

1.1'de dört şey aranıyor: kapsam ve önem (veriyle), literatürün eleştirel değerlendirmesi, giderilecek eksiklik, özgün katkının türü. Kaynaklar metne değil EK-1'e; link yazmayın.

1.1 Konunun Önemi ve Projenin Özgün Değeri

1.3 Amaç ve Hedefler

1. bölümünüzü şu beş ölçütle karşılaştırın:

Kapsam ve önem veriyle mi verilmiş? 1.1'de en az bir sayı ya da oran olmalı ve o sayının nereden geldiği yazılmalı: kurum kaydı, resmî istatistik, saha ölçümü ya da doğrulanmış bir çalışma.
Literatür eleştirilmiş mi, listelenmiş mi? 'Şu yazar şunu bulmuştur' dizisi değerlendirme değildir. Çalışmaların birlikte neyi gösterdiğini ve nerede durduklarını yazın.
Eksiklik adlandırılmış mı? Hangi eksikliğin nasıl giderileceği tek cümlede söylenmeli; 'ilk kez yapılacaktır' bir eksiklik tarifi değildir.
Katkının türü söylenmiş mi? Form üç tür sayıyor: kavramsal, kuramsal, metodolojik. Hangisi olduğunu yazın; ikisi birdense ikisini de.
1.3 ölçülebilir mi? Her hedefte bir sayı ya da oran, bir zaman noktası ve proje süresinde ulaşılabilirlik olmalı.

Örnek (kısaltılmış, kurgusal bir proje): 1.1: 'İlin 12 ilçe belediyesinin 8'inde aylık hizmet raporu düzensiz üretiliyor; 2025 faaliyet raporlarında bu belediyelerin ortalama rapor teslim oranı yüzde 41 (kurumların kendi yayımladığı faaliyet raporları). Konuya ilişkin beş çalışmanın tamamı büyükşehir örneklemiyle çalışmış ve kapasiteyi teknoloji ile yordamı ayırmadan ölçmüştür; bu ayrımın yapılmaması, düşük raporlamanın kaynağını görünmez kılıyor. Proje, kapasiteyi teknoloji ve yordam olarak ayrıştıran bir ölçüm çerçevesi önererek metodolojik bir katkı yapar ve bulguyu ilçe ölçeğinde ilk kez sınar.' 1.2: 'Yazılı bir raporlama yordamı, personel değişiminden bağımsız olarak rapor teslim sürekliliğini artırır mı?' 1.3: 'Dört pilot belediyede aylık rapor teslim oranını 18 ayda yüzde 41'den yüzde 80'e çıkarmak; yordamın personel değişiminden bağımsız çalıştığını en az iki personel değişimi vakasında göstermek.'

1.1'i okuyan biri 'peki bunu kim, nerede, ne kadar yaşıyor' diye sormak zorunda kalıyorsa bölüm henüz gerekçe değil, giriş yazısıdır.

OTURUM10

2. Yöntem

Araştırma teknikleri, tasarım, değişkenler ve akış

FORM NE İSTİYOR

2. Yöntem tek başlık, beş istek

Teknikler, atıfla ve tercih sebebiyle
Uygulanacak yöntem ve araştırma teknikleri, veri toplama araçları ve analiz yöntemleri dâhil, ilgili literatüre atıf yapılarak tercih sebepleriyle birlikte ayrıntılı açıklanır.
Elverişlilik
Yöntemin projenin amaç ve hedeflerine ulaşmaya ne ölçüde elverişli olduğu ortaya konulur.
Tasarım, değişkenler, istatistik
Bölümün araştırma tasarımı, bağımlı ve bağımsız değişkenler, istatistiksel yöntemler gibi unsurları içermesi gerekir.
Ön çalışma
Proje konusuyla ilgili ön çalışma yapılmışsa bilgi verilmesi beklenir.
Akış şeması
Yönteme ilişkin akış şeması, araştırmanın tasarımı göz önünde bulundurularak sunulabilir.

Nitel bir tasarımda da bu isteklerin karşılığı vardır: değişken yerine analiz birimi ve kodlama çerçevesi, istatistik yerine güvenirlik ve doğrulama yordamı yazılır. Boş bırakılan değil, karşılığı verilen bölüm tutar.

UYGULAMA · ANLA

Yöntem bölümünde en çok atlanan istek

Formun yöntem açıklamasındaki isteklerden biri, başvuruların çoğunda hiç karşılanmadan geçilir. Hangisi?

DEĞERLENDİRİCİ VE YAPAY ZEKÂ

Nerede eleniyor, model nerede işe yarıyor

Yöntem burada eleniyor

Tasarım adı var, tasarımın kendisi yok
Değişkenler ya da analiz birimi tanımsız
Analiz yöntemi veri türüyle uyuşmuyor
Örneklem büyüklüğü gerekçesiz
Yöntem 1.3'teki hedefi ölçemiyor

Model burada hızlandırıyor

Alternatif tasarımları tercih sebepleriyle listeler
Değişken ve ölçüm tablosunu kurar
Analiz yöntemi ile veri türü uyumunu denetler
Taslağınızı 'hangi hedef hangi ölçümle sınanıyor' diye sınar
Akış şemasının adımlarını çıkarır

Sık hata: modelin önerdiği örneklem büyüklüğünü gerekçesiz yazmak. Sayı sizden, gerekçe sizden; etik izin gerektiren her tasarımda izin süreci iş paketine girer.

UYGULAMA · ANALİZ

Bu yöntem paragrafında ne eksik?

Model bir yöntem paragrafı önerdi. Formun isteklerini karşılamayan satırları işaretleyin.

UYGULAMA · DEĞERLENDİR

Hangi yöntem özeti formun isteklerini karşılıyor?

Aynı projenin yöntem bölümü için iki kısa özet yazıldı. Formun 2. bölüm açıklamasına göre daha güçlü olanı seçin ve gerekçenizi yazın. Örnekler kurgusaldır.

Gerekçeniz (zorunlu)

UYGULAMA 8 · YARAT

2. Yöntem bölümünü doldurun

Bireysel

Yöntem ve tekniklerinizi tercih sebepleriyle yazın; her tercihin arkasına ya bir atıf ya kendi ön çalışmanız girsin.
Yöntemin 1.3'teki hedeflere neden elverişli olduğunu tek paragrafla gösterin.
Tasarım alanına araştırma tasarımını, değişkenleri ya da analiz birimini, ölçüm zamanlarını ve analiz yöntemini yazın.
Akışı adım adım yazın; şema isteğe bağlı, adımlar değil.

Başarı ölçütü: 1.3'teki her hedefin, yöntem bölümünde onu ölçen bir karşılığı olmalı.

Alanları kısa tutun: yöntem çekirdeği bir iki paragraf, tasarım ise madde madde. Ayrıntısını Çalışma kitabı sekmesinde genişletebilirsiniz.

2. Yöntem · teknikler, tercih sebepleri, elverişlilik

2. Yöntem · tasarım, değişkenler ve akış

Yöntem bölümünüzü şu beş ölçütle sınayın:

Tasarımın adı mı yazılı, tasarımın kendisi mi? 'Karma yöntem' bir ad; hangi kolun ne zaman, hangi soruyu cevapladığı ve iki kolun nasıl birleştiği tasarımdır.
Değişkenler ya da analiz birimi tanımlı mı? Nicel tasarımda bağımlı, bağımsız ve kontrol değişkenleri; nitel tasarımda analiz birimi, kodlama çerçevesi ve güvenirlik yordamı yazılmalı.
Analiz yöntemi veri türüyle uyuşuyor mu? 'Uygun yöntemler' yöntem adı değildir. Yöntemi adıyla yazın; okuyan kişi aynı analizi tekrar edebilmeli.
Tercih sebebi var mı? Form 'tercih sebepleri ile birlikte' diyor. Her önemli tercihin arkasında ya bir atıf ya bir kısıt olmalı: neden bu tasarım, neden bu ölçüm, neden bu örneklem.
Elverişlilik gösterilmiş mi? 1.3'teki hedefleri tek tek alın; her birinin karşısına onu ölçen veriyi ve analizi yazabiliyor musunuz?

Örnek (kısaltılmış, kurgusal bir proje): 'Dört müdahale ve dört karşılaştırma belediyesinde öncesi-sonrası ölçümlü yarı deneysel tasarım kullanılacaktır. Bağımlı değişken aylık rapor teslim oranı, bağımsız değişken yazılı yordamın uygulanmasıdır; personel devir hızı ve nüfus kontrol değişkenleridir. Ölçüm 0., 9. ve 18. aylarda kurum kayıtlarından derlenecek, fark analiziyle değerlendirilecektir. Rastgele atama idari olarak mümkün olmadığından yarı deneysel tasarım tercih edilmiştir. Yordamın niçin işlediğini görmek için her belediyede iki yarı yapılandırılmış görüşme yapılacak, görüşmeler iki kodlayıcıyla kodlanıp kodlayıcılar arası uyum raporlanacaktır.'

Yöntem bölümünüzü okuyan biri aynı ölçümü kendi başına tekrar edemiyorsa, bölüm henüz yöntem değil niyet beyanıdır.

OTURUM11

3. Proje Yönetimi

İş-Zaman Çizelgesi, iş paketi tabloları ve araştırma olanakları

FORM NE İSTİYOR

3.1.1 İş-Zaman Çizelgesi: üç kural

Zaman aralığı. Her iş paketinin hangi zaman aralığında gerçekleştirileceği çizelgede gösterilir; satırlar gerektiği kadar çoğaltılabilir.
Önem yüzdesi. 'Projenin Başarısındaki Önemi' sütununa 0-100 arası değerler verilir ve sütun toplamının 100 olması gerekir.
Kim(ler) tarafından. İP'de görev alacak kişilerin isimleri ve görevleri yazılır: araştırmacı, danışman, bursiyer, yardımcı personel. Bursiyer adı bu aşamada zorunlu değildir.

Bunlar yapılmayacak demek değil: yapılır, ama başka iş paketlerinin içinde yürür. Çizelgede kendi satırı olan bir iş paketi olarak görünmezler.

UYGULAMA · HATIRLA

Bu iş paketi adları kabul edilir mi?

Bir çizelge taslağındaki altı İP adı. Formun iş paketi olarak sunulmamasını istediği adları işaretleyin.

Bu işler yapılmayacak değil; kendi satırları olmadan, ilgili iş paketlerinin içinde yürüyecek.

FORM NE İSTİYOR

3.1.2 İş Paketi Tablosu: her İP için altı satır

İP hedefi. Bu paketin ne için var olduğu.
Yapılacak işler ve görevler. Paket kapsamındaki somut işler.
Kimler ve katkıları. Görev alacak kişiler, uzmanlık alanlarına göre katkıları; yürütücü tüm iş paketlerinden sorumludur.
Başarı ölçütü. Paketin hangi kriterleri sağladığında başarılı sayılacağı, ölçülebilir ve izlenebilir biçimde.
Ara çıktılar. Başarı ölçütünün gerçekleşeceğini somut gösteren çıktılar: teknik rapor, liste, diyagram, analiz sonucu, algoritma, yazılım, anket formu, ham veri.
Risk yönetimi. Riskler ve B planı. B planı temel hedeflerden ve özgün değerden sapmaya yol açmamalı; yöntem değişikliği varsa detaylandırılmalı.

UYGULAMA · ANLA

Hangi başarı ölçütü izlenebilir?

Aynı iş paketi için iki başarı ölçütü yazıldı. Formun 'ölçülebilir ve izlenebilir' isteğini karşılayanı seçin, gerekçenizi yazın.

Gerekçeniz (zorunlu)

DEĞERLENDİRİCİ VE YAPAY ZEKÂ

Yönetim bölümü nerede eleniyor, model nerede yardım ediyor

Yönetim burada eleniyor

Yüzde sütunu 100'e tamamlanmıyor
Yasaklı işler ayrı iş paketi yapılmış
Başarı ölçütü niyet cümlesi
Ara çıktı yok ya da çıktı ile faaliyet karışmış
Risk bölümü tümüyle boş

Model burada yardım ediyor

Faaliyet planınızı iş paketlerine bölüp aylara dağıtır
Ölçütleri 'sayı, zaman, kaynak' üçlüsüyle yeniden yazar
Her pakete uygun ara çıktı türü önerir
Risk ve B planı taslağı çıkarır, yöntem sapması olup olmadığını sorar
Yüzde toplamını ve yasaklı adları denetler

Sık hata: modelin dağıttığı yüzdeleri kontrol etmeden bırakmak. Toplam 100 değilse ön kontrol iade işareti verir; 99 da 101 de aynı sonucu doğurur.

EKRANDA · İŞ PAKETİ DENETİMİ

Yüzde toplamı ve ölçüt denetimi

Claude’un iş paketi tablosunu denetleyip ihlalleri madde madde listelediği cevap — Ekran görüntüsü: claude.ai, 2026-08. Girdi: dört satırlık örnek iş paketi tablosu.

UYGULAMA · DEĞERLENDİR

İade sebebi mi, uyarı mı, temiz mi?

Dört satır. Hangisi formun yazılı kuralını çiğniyor, hangisi yalnızca zayıf, hangisi sorunsuz?

Dört iş paketinin önem yüzdeleri: 30, 35, 25, 5. Toplam 95. Form sütun toplamının 100 olmasını gerekli görüyor; yazılı kural çiğnenmiş.

Dört iş paketinin hiçbirinde risk ve B planı yazılmamış. Form her İP için risk öngörülmesini zorunlu tutmuyor; ama hiçbirinde yoksa plan gerçekçi görünmez.

Yöntem bölümünde 'ayrıntılı protokol şu adreste paylaşılmıştır' cümlesi ve bir bağlantı var. İçeriğin link üzerinden form dışında paylaşılması, formun ilk paragrafında iade sebebi sayılıyor.

İP2'nin ara çıktısı: 'sekiz belediye için doldurulmuş ölçüm formları ve ham veri dosyası'. Formun saydığı ara çıktı türlerinden ikisi: anket formu ve ham veri. Somut ve izlenebilir.

UYGULAMA 9 · YARAT

3. Proje Yönetimi bölümünü doldurun

Bireysel

İkinci dersteki faaliyet planınızı üç ya da dört iş pakedine bölün; yasaklı adları kullanmayın.
Önem yüzdelerini dağıtın; toplam tam 100 olmalı. Aylar sütununa aralık yazın, örneğin 1-6.
Her paket için hedef, işler, ölçülebilir başarı ölçütü ve ara çıktı yazın.
En az bir pakete risk ve B planı ekleyin; B planı özgün değerinizden sapmasın.
Araştırma olanaklarınızı kullanım amacıyla birlikte listeleyin.

Başarı ölçütü: yüzde toplamı 100 olmalı ve her paketin ölçütünde bir sayı bulunmalı.

3.1.1 İş-Zaman Çizelgesi

Önem yüzdelerinin toplamı tam 100. Kim(ler) sütununa isim ve görev yazın; bursiyer adı bu aşamada zorunlu değil.

İP	İş paketi adı	Önem (%)	Kim(ler)	Aylar
1
2
3
4

3.1.2 İş Paketi Tabloları

Her paketin çekirdeği: hedef, yapılacak işler, ölçülebilir başarı ölçütü ve ara çıktı. Dördüncü satır isteğe bağlı; boşsa yok sayılır.

İP	Hedef	Yapılacak işler	Başarı ölçütü	Ara çıktı
1
2
3
4

Risk yönetimi

Her pakette risk zorunlu değil; en az bir pakette dolu olsun. B planı özgün değerinizden sapmaya yol açmamalı.

İP	Riskin tanımı	Alınacak tedbir (B planı)
1
2
3
4

3.2 Araştırma Olanakları

Formda üç sütunlu bir tablodur. Sosyal bilimlerde de karşılığı vardır: veri tabanı erişimi, anket yazılımı lisansı, görüşme odası, arşiv erişimi, hesaplama kaynağı.

Altyapı/ekipman türü, modeli

Yer aldığı kurum/kuruluş

Projede kullanım amacı

Yönetim bölümünüzü şu beş ölçütle sınayın:

Yüzde toplamı tam 100 mü? Form bunu gerekli görüyor. 99 ya da 101 de aynı kapıya çıkar; dağıtımı bitirdikten sonra toplamı elle bir kez daha alın.
Yasaklı ad var mı? Literatür taraması, gelişme ya da sonuç raporu, sonuçların paylaşımı, makale yazımı, malzeme alımı: hiçbiri kendi satırında iş paketi olamaz.
Başarı ölçütünde sayı var mı? 'Tamamlanmış olacaktır' ölçüt değildir. Kaç, ne zaman, hangi kayıttan: üçü de yazılı olmalı.
Ara çıktı somut mu? Formun saydığı türlerden birine karşılık gelsin: teknik rapor, liste, diyagram, analiz sonucu, algoritma, yazılım, anket formu, ham veri.
B planı özgün değeri koruyor mu? B planına geçildiğinde proje hâlâ aynı soruyu cevaplıyor mu? Yöntem değişiyorsa bunu açıkça yazın.

Örnek (bir satır, kurgusal proje): İP2 · 'Yordamın pilot uygulaması' · Önem: 35 · Kim: yürütücü (tasarım ve izleme), araştırmacı (saha), bursiyer (veri girişi) · Aylar: 7-15. Hedef: 'Yazılı raporlama yordamının dört belediyede kesintisiz işletilmesi.' İşler: 'Yordam el kitabının basımı; birim sorumlularının eğitimi; aylık izleme toplantıları.' Başarı ölçütü: '15. ayın sonunda dört belediyenin her birinde son altı ayın en az beşinde rapor teslim edilmiş olacak (kaynak: kurumların aylık faaliyet kayıtları).' Ara çıktı: 'Yordam el kitabı, eğitim katılım listeleri, aylık izleme tablosu.' Risk: 'Seçim sonrası birim sorumlularının değişmesi.' B planı: 'Eğitim tek kişiye değil birime verilir; el kitabı kurumun yazılı yordam setine eklenerek kişiden bağımsızlaştırılır.'

Bir iş paketinin sorumlusu 'ekip' yazıyorsa o paketin sorumlusu yok demektir; tek bir isim yazın.

OTURUM12

4. Yaygın Etki, Özet ve Teslim

Çıktılar, etkiler, yayılım; özet ve ön kontrolden geçmiş bir dosya

FORM NE İSTİYOR

4. Yaygın Etki üç alt başlıkta soruluyor

4.1 Öngörülen Çıktılar
Çıktılar üç kategoriye ayrılır: bilimsel/akademik; ekonomik, ticari ve sosyal; araştırmacı yetiştirilmesine ve yeni proje oluşturulmasına yönelik. Ölçülebilir ve gerçekçi hedeflere dayandırılır, varsa kullanacak kurum belirtilir ve her çıktı için öngörülen zaman aralığı yazılır.
4.2 Öngörülen Etkiler
Öngörülen uygulama alanları ve varsa son kullanıcılarla kurulan ilişki; ayrıca sosyo-ekonomik ve kültürel katkı. Katkıların üst politika belgelerindeki hedeflerle ilişkisinin kurulmasında fayda görülüyor.
4.3 Yayılım ve Bilim İletişimi Faaliyet Planı
Dört alt soru: hedef kitle kim ve nasıl ulaşılacak; hangi hedefler ve kazanımlar bekleniyor; hangi araçlar ve kanallar neden seçildi; faaliyetler hangi zaman diliminde ve ne kadar sürecek.

4.1 ne üreteceğinizi, 4.2 bunun neyi değiştireceğini, 4.3 kimin nasıl haberi olacağını soruyor. Üçüne aynı paragrafı yazmak üçünü birden zayıflatır.

UYGULAMA · ANLA

4.1'de her çıktının yanında ne olmalı?

Form, öngörülen çıktılar tablosunda her satır için bir şeyi ayrıca istiyor. Nedir?

DEĞERLENDİRİCİ VE YAPAY ZEKÂ

Yaygın etki nerede eleniyor, model nerede yardım ediyor

Bölüm burada eleniyor

Çıktılar sayısız ve zamansız
Üç kategoriden ikisi boş bırakılmış
Uygulama alanı ile çıktı aynı cümle
Son kullanıcı adı geçiyor ama ilişki yok
Yayılım planı 'sonuçlar paylaşılacaktır' cümlesine inmiş

Model burada yardım ediyor

Çıktıları formun üç kategorisine dağıtır
Her çıktıya zaman aralığı önerir, siz onaylarsınız
Hedef kitleye göre kanal ve araç seçeneği çıkarır
Yayılım faaliyetlerini takvime bağlar
Taslağı 'her projeye yazılabilir mi' diye sınar

Sık hata: son kullanıcı ilişkisini ve üst politika belgesi atfını modele yazdırmak. İlişki varsa siz kurdunuz, yoksa yazılmaz; atıf verilecekse belgeyi açıp doğrulayın.

UYGULAMA · UYGULA

4. Yaygın Etki bölümünü kurun

Alanları doldurun; sağda formun 4. bölümüne girecek metin oluşur. Çıktı satırlarına zaman aralığını da yazın (0-12 ay, 12-18 ay, proje sonrası); form bu bölümü kısa ve net istiyor.

4.1 Bilimsel/akademik çıktılar

4.1 Ekonomik/ticari/sosyal çıktılar

4.1 Araştırmacı ve yeni proje çıktıları

4.2 Öngörülen uygulama alanları

4.2 Sosyo-ekonomik/kültürel katkı

4.3 Hedef kitle

4.3 Hedefler ve kazanımlar

4.3 Kullanılacak araçlar

4.3 Zamanlama

4. YAYGIN ETKİ

Alanları doldurdukça burada oluşur.

FORM NE İSTİYOR

Özet: dört bileşen, 600 kelime, en sonda

Özgün değer

Sorun, literatürdeki eksiklik ve projenin katkısı. 1.1 ve 1.2'nin çekirdeği.

Yöntem

Tasarım, veri ve analiz. 2. bölümün çekirdeği; teknik ayrıntıya girilmez.

Yönetim

İş paketleri, süre ve ekip. 3. bölümün çekirdeği; tablo tekrar edilmez.

Yaygın etki

Çıktılar, etkiler ve yayılım. 4. bölümün çekirdeği.

Form iki şey daha söylüyor: her özet 600 kelime ile sınırlıdır ve bu bölümün en son yazılması önerilir. Türkçe ve İngilizce özetler ayrı ayrı isteniyor; İngilizcesi çeviri değil, aynı dört bileşenin İngilizce yazılmış hâlidir.

UYGULAMA · DEĞERLENDİR

Panel gözüyle kendi formunuzu okuyun

Doldurduğunuz formu baştan sona bir kez okuyun ve beş ölçütü üç düzeyden biriyle işaretleyin. Sonra en zayıf halkayı tek cümleyle yazın. Kendi metnine 'Sağlam' vermek kolaydır; ölçütü formun kendi cümlesi olarak okuyun.

Değerlendirdiğiniz form (proje başlığı)

1.1 · Kanıt ve özgün katkı

1.3 · Ölçülebilir hedefler

2 · Tasarım, değişken, analiz

3 · Yüzde, ölçüt ve ara çıktı

4 · Çıktı, etki ve yayılım

En zayıf halka (bir cümle)

UYGULAMA 10 · YARAT

Özeti yazın, formu denetleyen skill'inizi kurun

Bireysel

Özeti dört bileşenle yazın: özgün değer, yöntem, yönetim, yaygın etki. 600 kelimeyi aşmayın.
İngilizce özeti aynı dört bileşenle yazın; makine çevirisini olduğu gibi bırakmayın.
Skill'in description'ını yazın: hangi ifadelerde ve hangi belge yüklendiğinde tetiklenecek?
Gövdeye adımları yazın: hangi bölüm hangi sırayla denetlenecek, her adımda hangi soru sorulacak?
Kurallara formun yazılı kurallarını ve eksik girdi davranışını koyun; rubrikteki en zayıf halkanız da bir kural olsun.

Başarı ölçütü: skill, boş bir alanla karşılaştığında metin uydurmak yerine durup sormalı.

Proje Özeti (Türkçe, en çok 600 kelime)

Anahtar Kelimeler

Summary (İngilizce, en çok 600 kelime)

Keywords

1001 formunu dolduran ve denetleyen skill

Bugün elle yaptığınız denetimi kalıcı hâle getiriyorsunuz. Aynı alanlar Çalışma kitabı sekmesinde de duruyor; SKILL.md dosyası orada oluşur ve oradan indirilir.

name

description · ne zaman tetiklenir

Gövde · adımlar

Gövde · kurallar ve eksik girdi davranışı

Destek dosyaları

Özetinizi ve skill'inizi şu beş ölçütle sınayın:

Özette dört bileşen de var mı? Özgün değer, yöntem, yönetim, yaygın etki. Biri eksikse özet formun istediği özet değildir.
600 kelime sınırı aşılmış mı? Sınır her iki özet için ayrı ayrı geçerli. Uzun özet, çoğu zaman yönetim ve yaygın etki bileşenlerinin tekrarından şişer.
description tetikleniyor mu? İçinde kullanıcının söyleyeceği ifadeler ('1001 formu dolduracağım', 'başvuru formumu denetle') ve girdi türü (doldurulmuş form, bölüm metni) yazılı mı?
Adımlar durma koşulu taşıyor mu? 'Formu denetle' bir adım değildir. Hangi bölüm hangi sırayla, hangi ölçüte göre denetlenecek ve hangi noktada kullanıcıya sorup bekleyecek?
Eksik girdi davranışı yazılı mı? Alan boşsa ne olacak? Kural açıkça 'uydurma, hangi alanın eksik olduğunu söyle ve sor' demeli.

Örnek description: 'TÜBİTAK 1001 başvuru formunu bölüm bölüm doldurur ve doldurulmuş formu formun kendi ölçütlerine göre denetler. Kullanıcı 1001 formu, başvuru formu, iş paketi tablosu, yaygın etki bölümü ya da proje özeti dediğinde veya doldurulmuş bir form yapıştırdığında çalışır. Çıktı: bölüm bölüm eksik listesi, iade riski taşıyan satırlar ve düzeltme önerileri.' Örnek kural satırları: 'Kaynak künyesi uydurma; kullanıcı vermediyse boş bırak ve iste.' 'Metne hiçbir yere bağlantı yazma.' 'İş paketi yüzdelerinin toplamını her seferinde hesapla; 100 değilse yaz.' 'Zorunlu alan boşsa o bölümü yazma, hangi alanın eksik olduğunu söyle ve dur.'

Skill'i kendi projenizle sınarsanız yanıltıcı biçimde iyi görünür; bambaşka bir proje fikriyle bir kez çalıştırın, takıldığı yeri kurallara yazın.

TESLİM

Ön kontrolden geçirin, formu indirin

Kırmızı maddeler iade sebebidir. Bağlantı içeren alan, 100'e tamamlanmayan yüzde sütunu, yasaklı iş paketi adı, boş zorunlu alan ve 600 kelimeyi aşan özet: hepsi kapatılmadan indirme açılmaz.
Amber maddeler uyarıdır. Sayısız hedef, sayısız başarı ölçütü, hiç risk öngörülmemiş bir plan: indirmeyi engellemez, ama panelde konuşulur.
İnen dosya Word'de açılır. Başlıklar formun kendi numaralandırmasıyla gelir; boş bıraktığınız alanlar iskelette görünür, ne yazılacağı bellidir.
Bu bir simülasyon çıktısıdır. Resmî başvuruda TÜBİTAK'ın o dönem yayımladığı güncel formu kullanın; biçim şartlarını (Arial 9, ekler hariç 25 sayfa) oradan doğrulayın.

Üç dersin sonunda elinizde doldurulmuş bir başvuru formu ve onu bir dahaki sefere sizin yerinize denetleyecek bir skill var. Kalıcı olan ikincisi.

DERSİN KAZANIMI

Kazanımlar: dersin sonunda elinizde ne var?

Doldurulmuş bir form

1001 formunun dört ana bölümü kendi projenizle doldurulmuş ve Word olarak inmiş hâlde.

Bir denetim listesi

Hangi eksiğin iade sebebi, hangisinin uyarı olduğunu bölüm bölüm ayırt ediyorsunuz.

Kalıcı bir skill

Bugün elle yaptığınız denetimi tekrarlayan, kendi yazdığınız SKILL.md dosyanız var.

Bir çalışma düzeni

Bağlayıcıyla tarama, istemle eleme, doğrulamayı kendiniz yapma: üç adımı da bir kez uçtan uca işlettiniz.

Teşekkürler

Değerlendirme formunu doldurmayı unutmayın

SOVA Akademi · Dr. Burak Gökalp

1. Ders · Yapay Zekâ Okuryazarlığı, Bağlayıcılar ve Skill Mantığı

Bu sekmedeki alanlara yazdığınız her şey tarayıcınızda saklanır; dosyayı yeniden açtığınızda yerinde durur. Eğitim sırasında doldurun, sonrasında kendi kaydınız olarak kullanın.

Üst çubuktaki Çalışmamı indir düğmesi üç dersin tamamını tek metin dosyası olarak verir. Yedek al başka bir bilgisayara taşımanızı sağlar.

Ders girişi

Dersin haritası ve sözleşmesi. Bu bölümdeki slaytlar açılışta birlikte okunur.

Bu oturumda 4 slayt ve 0 etkileşimli uygulama var. Ders akışı sekmesinden sırayla ilerleyin; uygulamalar kendinden önceki slaydı sınar ve yazdıklarınız burada saklanır.

Kendi çalışmanızdoldurulacak

Her bölüm aynı sırayla ilerler: önce o oturumun slaytları, sonra çözümlü örnekler, sonra alıştırmalar, en sonda kendi çalışmanız. Alıştırmalarda önce kendiniz yazın, sonra örnek cevabı açın.

Okuryazarlık temelleri

Modelin nerede güvenilmez olduğunu bilmek, ürettiği hiçbir cümleyi doğrulamadan sahiplenmemek.

Bu oturumda 8 slayt ve 6 etkileşimli uygulama var. Ders akışı sekmesinden sırayla ilerleyin; uygulamalar kendinden önceki slaydı sınar ve yazdıklarınız burada saklanır.

Çözümlü örnekler3 örnek

ÖRNEK

Halüsinasyon nasıl görünür?

Bir modelden Türkiye'de yerel yönetimlerde dijitalleşme üzerine kaynak istendi. Gelen cevabın ilk maddesi şuydu (kurgusal örnek; yazar adı temsilîdir):

Modelin ürettiği künye · kurgusal örnek

Yıldırım, S. (2019). Dijital Belediyecilik ve Vatandaş Katılımı.
Amme İdaresi Dergisi, 52(3), 45-72.

Künye kusursuz görünüyor: gerçek bir dergi, makul bir cilt ve sayı, alanla uyumlu bir başlık.

Bu kurgusal örnekte dergi gerçek, cilt ve sayı makul, makale yok: arşiv açıldığında bulunamaz. En tehlikeli halüsinasyon türü budur: yanlış olduğu ancak arayınca anlaşılır. Sınıfta canlı gösterim için modelden o an bir künye isteyip birlikte açın.

ÖRNEK

Doğrulama refleksinin uygulanışı

Aynı cevaptaki dört iddia, dört adımlık denetimden geçirildi.

İddia	Uygulanan adım	Sonuç
Yıldırım (2019) makalesi	Kaynağı aç	Bulunamadı, metinden çıkarıldı
Belediyelerin yüzde 60'ı raporlayamıyor	İkinci kaynaktan geçir	Farklı bir orana ulaşıldı, oran düzeltildi
'Katılım araçları etkisiz kaldı' alıntısı	Orijinalinden doğrula	Cümle var ama bağlamı farklı, alıntı kaldırıldı
Dijitalleşme kapasite sorunudur	İddiayı sahiplen	Kendi saha gözlemiyle destekleniyor, kaldı

ÖRNEK

Yüklerim, yüklemem

Aynı akademisyenin masasındaki belgeler, gizlilik ölçütüne göre ayrıldı. Önce hesabın model-geliştirme ayarı kontrol edildi; hassas sorular geçici sohbette soruldu.

Yüklenebilir

Kendi yayımlanmış makalesi
Kendi yazdığı ders notları
Açık erişimli çağrı metni
İsimleri kodlanmış anket özet tablosu

Yüklenemez

Hakemliğini yaptığı yayımlanmamış makale
Öğrenci not listesi
Etik kurul kapsamındaki ham görüşme kayıtları
Kurum içi gizli değerlendirme raporu

Alıştırmalar2 alıştırma

ALIŞTIRMA

Alıştırma · hangisi doğrulama ister?

Bir hukuk makalesinin giriş bölümünden alınan dört cümleden hangileri metne girmeden önce doğrulanmalı, hangileri yazarın kendi ifadesi olarak kalabilir? Yanıtınızı gerekçeleriyle yazın.

1) Adalet Bakanlığı adli istatistiklerine göre hukuk mahkemelerinde ortalama görülme süresi 2024'te 350 gündür. 2) Bence arabuluculuk süreci uygulamada yeterince önemsenmiyor. 3) Kaya ve arkadaşları (2022) bu içtihat yorumunu eleştirir. 4) Büromuzda altı ayda 120 dosyada aynı belge eksikliği sorununu gözledik.

1 ve 3 doğrulama ister: biri uluslararası bir kuruluşa atfedilen sayı (hangi yıl, hangi rapor, hangi yaş grubu), diğeri bir kaynağa atıf (künye açılıp eleştirinin gerçekten o yoruma yönelik olduğu görülmeli).

2 yazarın değerlendirmesidir; doğrulama değil gerekçe ister: arabuluculuğun neden önemsenmediği literatür ya da veriyle gösterilir.

4 büronun kendi verisidir; doğrulama değil, yöntem bölümünde 120 dosyanın nasıl seçildiğinin ve belge eksikliğinin nasıl ölçüldüğünün anlatılması gerekir.

ALIŞTIRMA

Alıştırma · kendi alanınızdan bir iddia

Son yazdığınız metinden yapay zekânın üretebileceği türden bir iddia cümlesi seçin ve dört adımı bu cümle üzerinde nasıl uygulayacağınızı yazın.

Sayı içeren ya da kaynağa dayanan bir cümle seçin; genel bir yargı cümlesi bu alıştırma için uygun değil.

Beklenen yanıt biçimi: cümle yazılır, ardından dört adım tek tek uygulanır. Örnek: 'Türkiye'de kamu kurumlarının yüzde 40'ı açık veri yayımlıyor.' Kaynağı aç: hangi rapor, hangi yıl. Sayıyı ikinci kaynaktan geçir: farklı bir kurumun raporuyla karşılaştır. Alıntıyı orijinalinden doğrula: rapor metnindeki tanımı oku, 'yayımlıyor' ne demek. İddiayı sahiplen: tanım sizin kullanımınıza uymuyorsa cümleyi değiştirin.

Kendi çalışmanızdoldurulacak

Doğrulama refleksi

Yapay zekâdan gelen bir metni yayına ya da başvuruya koymadan önce dördünü de işaretleyin. Eğitimden sonra da her metin için buraya dönün.

Künyedeki kaynağın bağlantısını açtım, makale gerçekten var.
Her sayı ve oran için bağımsız ikinci bir kaynak buldum.
Tırnak içindeki cümleleri orijinal metinden görerek aldım.
Metindeki her iddianın arkasında durabiliyorum.

Kendi alanımda halüsinasyon riski en çok nerede?

İki örnek yazın. Bu iki nokta, bundan sonra ürettiğiniz her metinde önce bakacağınız yer.

Hiçbir koşulda yüklemeyeceğim belgeler

Hakemlik altındaki metin, öğrenci verisi, etik kurul kapsamındaki ham veri, kurum içi gizli belge.

İstem kurma

Altı parçayı kurmak, tek cümlelik istemden çok daha iyi çıktı verir. Kurduğunuz istemler bu sayfada kalır.

Bu oturumda 9 slayt ve 5 etkileşimli uygulama var. Ders akışı sekmesinden sırayla ilerleyin; uygulamalar kendinden önceki slaydı sınar ve yazdıklarınız burada saklanır.

Çözümlü örnekler3 örnek

ÖRNEK

Aynı iş, iki istem

Bir doktora dersine hazırlanan akademisyen, ekteki makaleyi işleyecek.

Zayıf istem

Bu makaleyi özetle.

Altı parçayla kurulmuş istem

Rol: Kamu yönetimi doktora dersi yürüten bir akademisyene yazıyorsun.

Bağlam: Ekteki makale derste tartışılacak; öğrenciler yöntem tartışmasında zorlanıyor.

Görev: Makalenin yöntem tercihini ve bu tercihin zayıf yanını çıkar. Bulguları değil, tasarım kararlarını tartış.

Kısıt: Atıf uydurma. Madde imi kullanma. Yarım sayfayı geçme.

Biçim: Akademik Türkçe, tek paragraf, sonunda derste sorulacak iki soru.

Örnek: 'Yazar kesitsel veriyle nedensel bir iddia kuruyor; bu, X sorununu doğuruyor.' tarzında bir cümle bekliyorum.

Zayıf istem ortalama bir özet verir. Kurulmuş istem, derse hazırlanan kişinin işine yarayan bir metin verir. Fark, modelin yeteneğinde değil, verilen bağlamdadır.

ÖRNEK

Üç turluk iyileştirme kaydı

Yukarıdaki iş üç turda şu şekilde ilerledi.

Tur	Ne değiştirildi	Çıktı nasıl değişti
1	İstem olduğu gibi çalıştırıldı	Yöntem tartışması yüzeysel, örnek yok
2	'En zayıf üç yanını söyle' eklendi	Kendi çıktısındaki genellemeleri işaretledi
3	'Her iddiayı makaledeki sayfaya bağla' eklendi	Dayanaksız cümleler kendiliğinden düştü

ÖRNEK

Projects talimatı

Süren bir makale için kurulan proje alanına yazılan sabit talimat.

Proje talimatı

Kamu yönetimi alanında çalışıyorum, akademik Türkçe yazıyorum.
Metinlerimde madde imi kullanma, akıcı paragraf kur.
Kaynak istemeden atıf uydurma; emin değilsen 'kaynak gerekiyor' yaz.
Bu projedeki dosyalar makalenin taslağı, veri notları ve hedef derginin yazım kurallarıdır.
Her öneriden sonra hangi dosyaya dayandığını belirt.

Bu talimat bir kez yazılır ve o projedeki her sohbette geçerli olur. Kazanç, aynı çerçeveyi her seferinde yeniden anlatmaktan kurtulmaktır.

Alıştırmalar2 alıştırma

ALIŞTIRMA

Alıştırma · eksik parçayı bulun

Üç istem veriliyor. Her birinde altı parçadan hangisinin eksik olduğunu ve bunun çıktıyı nasıl bozacağını yazın.

1) 'Ekteki raporu üç sayfaya indir.' 2) 'Bir doktora öğrencisine ders anlatır gibi anlat, uzunluk fark etmez.' 3) 'Bu bölümü akademik Türkçeyle, tablo hâlinde, atıf uydurmadan yaz.'

1) Rol ve bağlam eksik: kim için, hangi amaçla kısaltıldığı belli değil. Model hangi bilginin atılabileceğini bilemez.

2) Görev ve biçim eksik: ne anlatacağı ve çıktının neye benzeyeceği yazılmamış. Uzunluk sınırı olmaması savrulmayı büyütür.

3) Görev eksik: kısıt ve biçim var ama ne yapılacağı yok. Model neyi tabloya dökeceğini kendisi uydurur.

ALIŞTIRMA

Alıştırma · zayıf istemi yeniden kurun

'Bana bu konuda literatür taraması yap.' isteminin altı parçalı hâlini kendi araştırma konunuz için yazın.

Kısıt ve biçim parçalarını atlamayın; en sık unutulan ikisi bunlar.

Beklenen yanıtta altı parçanın da bulunması gerekir. Örnek: Rol, alanınızda çalışan bir araştırmacıya yazdığını belirtir. Bağlam, hangi soruya cevap aradığınızı ve elinizdeki kaynakları verir. Görev, taramanın neyi çıkarmasını istediğinizi söyler (yöntem karşılaştırması mı, boşluk tespiti mi). Kısıt, uydurma künyeyi ve erişilemeyen kaynağı yasaklar. Biçim, tablo ya da paragraf ister. Örnek, bir satırın nasıl görünmesi gerektiğini gösterir.

Kendi çalışmanızdoldurulacak

Uygulama 1 · Altı parçalı istem

Parçaları doldurun, aşağıda birleşmiş istem oluşur. Kopyalayıp doğrudan kullanabilirsiniz.

Rol

Kime konuşuyor: alan, düzey, okur kitlesi.

Bağlam

Elinizde ne var, hedef nedir, hangi kısıtlar geçerli.

Görev

Tam olarak ne istiyorsunuz: özet, eleştiri, yeniden yazım, karşılaştırma.

Kısıt

Neyi yapmasın: uydurma atıf, madde imi, abartılı dil, uzunluk sınırı.

Biçim

Çıktı nasıl gelsin: tablo, paragraf, taslak metin, kontrol listesi.

Örnek

Bir iyi örnek, on satır açıklamadan daha çok iş görür.

BİRLEŞMİŞ İSTEM

Alanları doldurdukça burada oluşur.

Üç turluk iyileştirme kaydı

İlk çıktıyı kabul etmeyin. Her turda neyi değiştirdiğinizi yazmak, bir sonraki istemi baştan doğru kurmanızı sağlar.

Tur

Ne değiştirdiniz

Çıktı nasıl değişti

Başarı ölçütü: üçüncü turdaki çıktı, birincisinden gözle görülür biçimde daha kullanışlı olmalı.

MCP ve bağlayıcılar

Yapay zekâyı kendi arşivinize bağlamak. Kurduğunuz bağlantıların kaydı burada durur.

Bu oturumda 7 slayt ve 3 etkileşimli uygulama var. Ders akışı sekmesinden sırayla ilerleyin; uygulamalar kendinden önceki slaydı sınar ve yazdıklarınız burada saklanır.

Çözümlü örnekler3 örnek

ÖRNEK

Doldurulmuş bağlayıcı kaydı

Bir akademisyenin ilk ders sonunda kurduğu bağlantılar.

Bağlayıcı	Kapsam	Yetki	Çalışıyor mu
Google Drive (hazır)	Kişisel hesabın tamamı; öğrenci dosyaları ve hakemlik metinleri kurum hesabında, bağlı değil	Okuma	Evet, dosya adıyla getiriyor
Referans yöneticisi (özel, MCP adresi)	Kamu yönetimi kütüphanesi, kütüphane düzeyinde anahtar	Okuma	Evet
DergiPark (özel, adres eğitmenden)	Genel arama	Okuma	Evet; sınama sorusuna dosya adıyla cevap

ÖRNEK

Bağlantı sınaması

Kurulumdan sonra iki soru soruldu. Aradaki fark, bağlantının gerçekten çalışıp çalışmadığını gösteriyor.

Çalışan bağlantının cevabı

Dosya adını veriyor: 'panel-veri-taslak-v3.docx'
Klasördeki gerçek başlıkları sayıyor
Bulamadığında bulamadığını söylüyor
Alıntıladığı yeri belgeye bağlıyor

Sessiz hatanın cevabı

Dosya adı vermiyor, genel konuşuyor
'Klasörünüzde bu konuda çalışmalar var' diyor
Boş sonucu kendinden emin yorumluyor
Sorulan belgeye değil, genel bilgisine dayanıyor

ÖRNEK

Kapsam kararı

Drive bağlayıcısı klasör seçtirmez; hesabın gördüğü her şeyi görür. Aynı akademisyen kapsam kararını hesap düzeyinde verdi. Gerekçesi:

Öğrenci ödevleri, not listeleri ve hakemlik metinleri kurum hesabında duruyor; bağlayıcı kişisel hesaba kuruldu, o hesapta bunlar yok.
Tek bir klasörle çalışmak gerektiğinde Claude Code o klasörde açılıyor; bağlayıcıya gerek kalmıyor.
Projects içine yalnızca seçili dosyalar eklendi; makale için gereken üç belge orada duruyor.
Yetki iptali gerektiğinde bağlayıcı servis tarafından da kapatılabiliyor; hangi hesaba verildiği kayıtlı.

Alıştırmalar2 alıştırma

ALIŞTIRMA

Alıştırma · üç sınama sorusu

Kurduğunuz bağlayıcı için biri cevabını bildiğiniz, biri bilmediğiniz, biri de kasten kapsam dışı olan üç soru yazın. Üçüncüsünde modelin ne demesi gerekir?

Kapsam dışı soru, bağlantının sınırlarını sınar: bağlamadığınız bir klasördeki belgeyi sorun.

Üçüncü soruda doğru davranış, bulunamadığını açıkça söylemesidir. 'Bu klasörde böyle bir belge yok' cevabı bağlantının sağlıklı olduğunu gösterir. Bunun yerine genel bilgiyle dolgu yapan bir cevap geliyorsa, o bağlantıya dayanarak literatür ya da veri çalışmayın.

ALIŞTIRMA

Alıştırma · sessiz hatayı yakalayın

Bir meslektaşınız 'bağlayıcıyı kurdum ama sanki arşivimi görmüyor' diyor. Hangi üç kontrolü yaptırırsınız?

Kurulum, kapsam ve sınama başlıkları altında düşünün.

Birincisi hesap: bağlayıcı hangi hesapla kuruldu, aranan belge o hesapta mı, paylaşılmış mı? İkincisi yetki türü: yalnızca okuma verilmişse ve yazma bekleniyorsa hata burada. Üçüncüsü sınama: cevabı bilinen bir belge sorulur; dosya adı gelmiyorsa bağlantı adı görünse de fiilen çalışmıyordur.

Kendi çalışmanızdoldurulacak

Uygulama 2 · Bağlayıcı kurulum kaydı

Hangi bağlayıcıyı hangi hesapla ve hangi kapsamla kurduğunuzu yazın; özel bağlayıcılar için sunucu adresini ve sahibini de not edin. Aylar sonra 'bu araç neyi görüyordu' sorusunun cevabı burada olacak.

Bağlayıcı

Kapsam (hesap / kütüphane / seçili dosyalar)

Yetki

Çalışıyor mu

Sınama · cevabını bildiğiniz soru ve gelen cevap

Bağlantının gerçekten çalıştığını ancak cevabını bildiğiniz bir soruyla anlarsınız.

Sınama · bilmediğiniz soru ve gelen cevap

Dosya adını ve içeriği doğru verdi mi, yoksa boş sonucu kendinden emin biçimde mi yorumladı?

Güvenlik kontrol listesi

Her yeni bağlayıcıda tekrar geçilecek liste.

Okuma yetkisi mi yazma yetkisi mi verdiğimi biliyorum.
Kapsam kararımı verdim: hassas klasörler bağlı hesapta değil ya da Projects'e yalnızca seçili dosyaları ekledim.
Bağladığım alanda kişisel veri, öğrenci verisi ya da etik kurul verisi yok.
Kurumsal politikamın bu servise izin verdiğini biliyorum.

Claude Code ve skill

Tekrar eden işi kalıcı bir yeteneğe çevirmek. Aşağıdaki form doldurdukça bir SKILL.md üretir; çalışıp çalışmadığını gerçek bir örnekle sınarsınız.

Bu oturumda 8 slayt ve 4 etkileşimli uygulama var. Ders akışı sekmesinden sırayla ilerleyin; uygulamalar kendinden önceki slaydı sınar ve yazdıklarınız burada saklanır.

Çözümlü örnekler5 örnek

ÖRNEK

Terminalde üç tipik akademik iş

Hiçbiri kod yazmayı gerektirmiyor; hepsi doğal dille isteniyor.

'Bu klasördeki on beş başvuru ekini aynı adlandırma kuralına göre yeniden adlandır ve eksik olanları listele.'
'Proje klasöründeki üç belgede geçen bütçe toplamı ve takvim birbirini tutuyor mu, çelişkileri göster.'
'Şu kaynakça dosyasındaki künyeleri derginin istediği biçime çevir, çeviremediklerini ayrı listele.'

ÖRNEK

Açıklama parçası: tetikleyen ve tetiklemeyen

Aynı skill için yazılmış iki açıklama. İlki hiç devreye girmedi.

Tetiklemeyen

'Akademik yazım yardımcısı.'
Ne zaman çalışacağı yazılmamış
Hangi işi yaptığı belirsiz
Kullanıcının hangi ifadeyi kullanacağı yok

Tetikleyen

'Hakem raporuna cevap metni hazırlar.'
'Kullanıcı hakem yorumu, revizyon, cevap mektubu dediğinde çalışır.'
'Her hakem maddesini ayrı ayrı ele alır.'
'Çıktı: madde madde cevap tablosu ve revizyon notu.'

ÖRNEK

Tam bir SKILL.md

Birinci dersin uygulaması için hedeflenen ayrıntı düzeyi bu.

hakem-cevabi/SKILL.md

---
name: hakem-cevabi
description: >
  Hakem raporlarına madde madde cevap metni hazırlar. Kullanıcı hakem yorumu,
  revizyon, düzeltme talebi ya da cevap mektubu dediğinde veya bir hakem raporu
  yüklediğinde çalışır. Her maddeyi ayrı ele alır, değişikliğin metnin neresinde
  yapıldığını gösterir ve editöre sunulacak revizyon notunu üretir.
---

# Hakem cevabı hazırlama

## Adımlar

1. Raporu numaralandırılmış maddelere ayır; her madde tek talep içersin.
2. Her maddeyi kabul, kısmen kabul ya da gerekçeli ret olarak sınıfla.
3. Kabul edilenlerde değişikliğin yerini yaz; yapılmamışsa kullanıcıya sor.
4. Reddedilenlerde saygılı ve gerekçeli karşı argüman kur.
5. revizyon-notu-sablonu.md dosyasını aç; editöre sunulacak revizyon
   notunu üret.

## Çıktılar

- Madde madde cevap tablosu
- Revizyon notu (editöre), en fazla bir sayfa

## Kurallar ve sınırlar

- Yapılmamış bir değişikliği yapılmış gibi yazma.
- Atıf uydurma; kaynak gerekiyorsa kullanıcıdan iste.
- Savunmacı ya da alaycı üslup kullanma.
- Hakemin haklı olduğu yeri açıkça kabul et.

ÖRNEK

İkinci bir örnek: kaynakça denetimi

Daha küçük ama günlük hayatta daha sık çalışan bir skill.

kaynakca-denetimi/SKILL.md

---
name: kaynakca-denetimi
description: >
  Metindeki atıflarla kaynakçayı karşılaştırır. Kullanıcı kaynakça kontrolü,
  atıf denetimi ya da eksik kaynak dediğinde çalışır. Metinde geçip kaynakçada
  olmayanları ve kaynakçada olup metinde geçmeyenleri ayrı ayrı listeler.
---

# Kaynakça denetimi

## Adımlar

1. Metindeki tüm atıfları yazar ve yıl olarak çıkar.
2. Kaynakçadaki künyeleri aynı biçime indirge.
3. İki listeyi karşılaştır, iki yönlü eksikleri ayrı başlıklarda ver.
4. Biçim tutarsızlıklarını işaretle; düzeltmeyi kullanıcıya bırak.

## Çıktılar

- Metinde var, kaynakçada yok listesi
- Kaynakçada var, metinde yok listesi
- Biçim uyarıları

## Kurallar ve sınırlar

- Eksik künyeyi tamamlama, yalnızca bildir.
- Yazar adını tahmin etme.

ÖRNEK

Nereye kaydedilir: klasör yapısı

Aynı skill'in terminalde durduğu yer. Dosyanın adı her zaman SKILL.md; komut adı klasör adından gelir. Destek dosyası listede değil, klasörde durur.

~/.claude/skills/

~/.claude/skills/
  hakem-cevabi/
    SKILL.md
    revizyon-notu-sablonu.md

Proje içi skill için aynı yapı projenin kendi klasöründe .claude/skills/ altına kurulur; klasörü paylaşan herkes skill'i de alır. claude.ai kullananlar hakem-cevabi klasörünü ZIP olarak sıkıştırıp ayarlardaki Skills bölümünden yükler; kod yürütme yeteneği açık olmalıdır. Arayüz 2026-08 itibarıyla; eğitim öncesi doğrulayın.

Alıştırmalar2 alıştırma

ALIŞTIRMA

Alıştırma · açıklamayı tetiklenebilir yapın

'Ödev geri bildirimi yardımcısı.' açıklamasını, ne zaman devreye gireceği belli olacak biçimde yeniden yazın.

Kullanıcının kullanacağı ifadeleri ve üretilecek çıktıyı açıklamanın içine koyun.

Örnek: 'Öğrenci ödevlerine rubrik temelli geri bildirim yazar. Kullanıcı geri bildirim, ödev yorumu ya da rubrik puanı dediğinde veya bir ödev dosyası yüklediğinde çalışır. Rubriği kullanıcıdan alır, her ölçüt için puan ve iki cümlelik gerekçe yazar. Çıktı: ölçüt başına puan tablosu ve öğrenciye yönelik kısa not.'

ALIŞTIRMA

Alıştırma · adımları sıraya koyun

Aşağıdaki beş adım karışık verilmiş. Doğru sırayı yazın ve hangi adımın atlanması durumunda skill'in çıktısının bozulacağını belirtin.

a) Revizyon notunu üret. b) Maddeleri sınıfla. c) Raporu maddelere ayır. d) Reddedilenlere gerekçe yaz. e) Kabul edilenlerin metindeki yerini göster.

Doğru sıra: c, b, e, d, a. Birinci adım (c) atlanırsa geri kalan her şey bozulur; madde madde çalışmayan bir cevap metni hakemin sorduğu soruyu karşılamaz. Sınıflama (b) atlanırsa kabul ile ret ayrımı kaybolur ve metin savunma yazısına döner.

Kendi çalışmanızdoldurulacak

Ayda en az üç kez tekrarladığınız iş

Hakem cevabı, ders planı, özet çıkarma, kaynakça denetimi, jüri raporu. Proje yazımını seçmeyin, onu üçüncü derste birlikte kuracağız. Ders akışındaki Uygulama 3 slaydıyla aynı alanlar; ikisinden birine yazmanız yeter.

Uygulama 3 · SKILL.md üretici

Alanları doldurun; sağda gerçek bir SKILL.md dosyası oluşur. Kopyalayın ya da indirin; dosyayı ~/.claude/skills/<ad>/SKILL.md yoluna koyun (claude.ai için klasörü ZIP olarak yükleyin). Destek dosyalarını aynı klasöre koymayı unutmayın.

name

Kısa ve tekil; klasör adı bununla aynı olur, dosyanın adı her zaman SKILL.md. Örnek: hakem-cevabi

description

En kritik parça. Ne zaman tetikleneceğini ve kullanıcının hangi ifadeleri kullanacağını yazın. 'Akademik yazım yardımcısı' gibi belirsiz bir cümle skill'i tetiklemez.

Adımlar

Her satıra bir adım yazın. Alt alta yazdıklarınız numaralanacak.

Çıktılar

Her satıra bir çıktı. Hangi dosya ya da metin, hangi biçimde?

Kurallar ve sınırlar

Her satıra bir kural. Neyi asla yapmasın, hangi durumda durup sorsun?

Destek dosyaları

Şablon, örnek dosya, kontrol listesi; her satıra bir dosya adı. Bu dosyaları SKILL.md ile aynı klasöre koyun ve Adımlar'da hangi adımda açılacağını yazın; listeye yazmak dosyayı var etmez.

SKILL.md

Alanları doldurdukça dosya burada oluşur.

Deneme kaydı

Skill'i gerçek bir örnekle çalıştırın, beklediğinizle geleni karşılaştırın, adımları düzeltin.

Deneme

Beklenen çıktı

Gelen çıktı

Düzeltme

Başarı ölçütü: aynı işi ikinci kez yaparken hiçbir talimatı yeniden yazmıyor olmalısınız.

Ders sonu ve yarına hazırlık

Dört kazanımı yoklayın ve ikinci derse getireceğiniz proje fikrini yazın.

Bu oturumda 3 slayt ve 0 etkileşimli uygulama var. Ders akışı sekmesinden sırayla ilerleyin; uygulamalar kendinden önceki slaydı sınar ve yazdıklarınız burada saklanır.

Kendi çalışmanızdoldurulacak

Dört kazanım

İşaretlemediğiniz kalem, ikinci ders sabahı tamamlanacak eksiğinizdir.

Bir yargı ölçütü: modelin nerede güvenilmez olduğunu ve neyi doğrulamam gerektiğini biliyorum.
Bir çalışma alanı: Projects ve dosyalarla kalıcı bağlam kurabiliyorum.
Bir bağlantı: en az bir bağlayıcı çalışır durumda.
Bir yordam: en az bir skill çalışır durumda.

Proje fikri · hangi sorun?

Gerçekten yazmak istediğiniz bir fikir seçin; hayali örnek üzerinde çalışmayın.

Kim etkileniyor?

Ne değişsin istiyorsunuz?

Hedeflediğiniz fon programı (varsa)

Bu üç cümle üçüncü derste başvuru dosyasına ve çalışan bir proje-yazım skill'ine dönüşecek.

2. Ders · Proje Döngüsü Mantığı ve Tasarımı

Bu sekmedeki alanlara yazdığınız her şey tarayıcınızda saklanır; dosyayı yeniden açtığınızda yerinde durur. Eğitim sırasında doldurun, sonrasında kendi kaydınız olarak kullanın.

Üst çubuktaki Çalışmamı indir düğmesi üç dersin tamamını tek metin dosyası olarak verir. Yedek al başka bir bilgisayara taşımanızı sağlar.

Ders girişi

Araçsız geçecek dersin gerekçesi ve haritası.

Bu oturumda 4 slayt ve 0 etkileşimli uygulama var. Ders akışı sekmesinden sırayla ilerleyin; uygulamalar kendinden önceki slaydı sınar ve yazdıklarınız burada saklanır.

Kendi çalışmanızdoldurulacak

Bu dersteki örneklerin tamamı tek bir örnek proje üzerinden ilerler: ilçe belediyelerinde e-hizmet veri raporlaması. Aynı örnek üçüncü derste başvuru metnine ve skill'e dönüşecek.

Proje temelleri

Fikri projeye çevirmeden önce, proje mantığıyla araştırma mantığı arasındaki farkı kendi işinize uygulayın.

Bu oturumda 6 slayt ve 3 etkileşimli uygulama var. Ders akışı sekmesinden sırayla ilerleyin; uygulamalar kendinden önceki slaydı sınar ve yazdıklarınız burada saklanır.

Çözümlü örnekler2 örnek

ÖRNEK

Aynı konu, iki mantık

Bir araştırmacı, yerel yönetimlerde veri kullanımıyla ilgileniyor. Aynı ilgi iki farklı cümleye dönüşebiliyor.

Araştırma sorusu

'Belediyelerde veri kullanımını ne belirliyor?'
Merak yeterli gerekçedir
Çıktı: makale
Süre esnek, belirsizlik erdemdir
Muhatap: alan camiası

Proje cümlesi

'İlçe belediyelerinin e-hizmet raporlama kapasitesini artırmak.'
Kanıtlı ihtiyaç gerekir
Çıktı: eğitim, model, ölçülebilir kapasite artışı
Yirmi dört ay, takvim bağlayıcı
Muhatap: fon veren ve belediyeler

ÖRNEK

Tek cümleyle üç proje

Farklı alanlardan üç katılımcının tek cümlelik ifadeleri. Üçünde de kim, ne, ne kadar sürede var.

'Yirmi dört ayda, on ilçe belediyesinin e-hizmet verilerini düzenli raporlayabilir hâle gelmesini sağlamak.'
'On sekiz ayda, iki adliyenin adli yardım bürosunda belge eksikliğinden kaynaklanan reddi azaltacak bir başvuru danışmanlığı modeli kurmak ve sınamak.'
'Otuz altı ayda, üç ilde belediye meclislerinin katılım usullerini karşılaştırmalı olarak ölçmek.'

Alıştırmalar2 alıştırma

ALIŞTIRMA

Alıştırma · proje mi, araştırma mı?

Üç ifade veriliyor. Her biri için proje mantığına mı yoksa araştırma mantığına mı ait olduğunu ve neden öyle düşündüğünüzü yazın.

1) 'Göçmen çocukların okula uyumunu etkileyen faktörleri anlamak.' 2) 'İki yılda, üç okulda uyum programı kurup katılım oranını ölçmek.' 3) 'Uyum literatüründeki kuramsal boşluğu tartışmak.'

1 ve 3 araştırma mantığındadır: anlamak ve tartışmak, süresi ve ölçütü olmayan bilgi üretme hedefleridir. 2 proje mantığındadır: süre, ölçek ve ölçülebilir bir sonuç içerir. 1'i projeye çevirmek için kim için, ne kadar sürede, hangi değişimin hedeflendiği eklenmelidir.

ALIŞTIRMA

Alıştırma · kendi tek cümleniz

Kendi fikrinizi 'kim için, hangi sorunu, ne kadar sürede' kalıbıyla tek cümleye indirin.

Cümle iki satırı geçiyorsa kapsamınız hâlâ geniş demektir.

İyi bir cevabın üç ögesi de bulunur ve tek cümlede toplanır. Ölçüt: cümleyi alanınız dışından birine okuduğunuzda ne yapacağınızı anlıyorsa yeterlidir.

Kendi çalışmanızdoldurulacak

Projenizi tek cümleyle yazın

Kim için, hangi sorunu, ne kadar sürede çözüyorsunuz? Tek cümlede toplanmıyorsa henüz fikir aşamasındasınız.

Red nedenleri öz denetimi

Başvuruların çoğu bu beş noktadan birinde elenir. Şu an hangileri sizde sağlanıyor?

Sorun tanımım kimin sorunu olduğunu ve neye dayandığını gösteriyor.
Hedeflediğim çağrının kapsamıyla projem örtüşüyor.
Başarının neye bakılarak anlaşılacağını yazabiliyorum.
Bütçeyi faaliyetlerden türetiyorum.
Kimin ne zaman ne yapacağını söyleyebiliyorum.

Sorun ağacı ve hedef ağacı

Uygulama 4. Ana sorunu, nedenlerini ve sonuçlarını kurun, sonra hedefe çevirin.

Bu oturumda 6 slayt ve 6 etkileşimli uygulama var. Ders akışı sekmesinden sırayla ilerleyin; uygulamalar kendinden önceki slaydı sınar ve yazdıklarınız burada saklanır.

Çözümlü örnekler3 örnek

ÖRNEK

Çözümlü sorun ağacı

Örnek proje: ilçe belediyelerinde e-hizmet veri raporlaması. Ana sorun: ilçe belediyelerinin çoğu e-hizmet verilerini düzenli raporlayamıyor.

Neden (kök)	Alt neden	Sonuç (dal)
Personelde veri okuryazarlığı düşük	Hizmet içi eğitim veri konusunu kapsamıyor	Hizmet planlaması varsayıma dayanıyor
Veri farklı sistemlerde dağınık	Birimler arası ortak tanım yok	Aynı gösterge birimlerde farklı çıkıyor
Raporlama bir kişiye bağlı	Yazılı yordam yok	O kişi ayrılınca raporlama duruyor

Ağaç yukarıdan aşağı okunduğunda zincir kopmuyor: yordam yok, o yüzden tek kişiye bağlı, o yüzden raporlama kesiliyor. Kopan bir halka olsaydı, faaliyet planı da orada boşa düşecekti.

ÖRNEK

İkinci bir alandan: zayıf ve güçlü ifade

Bir hukuk örneği. Aynı sorun iki biçimde yazıldı.

Zayıf

'Adli yardımda belge eksikliği önemli bir sorundur.'
Hangi başvurucular, nerede?
Kanıt yok
Sınır yok
Proje süresinde çözülüp çözülemeyeceği belirsiz

Güçlü

'İki adliyenin adli yardım bürosunda ilk başvuruda red oranı yüzde 30.'
Yararlanıcı somut: adli yardıma ilk kez başvuranlar
Oran baro adli yardım kayıtlarına dayanıyor
Sınır belli: iki adliye, ilk başvuru
Başvuru danışmanlığıyla müdahale edilebilir

ÖRNEK

Hedef ağacına çevrilmiş hâli

Aynı belediye örneğinin sorun ağacı, olumluya çevrildi ve müdahale alanı seçildi.

Sorun ifadesi	Hedef ifadesi	Üstleniyor muyuz
Personelde veri okuryazarlığı düşük	Personel temel veri raporlamasını yapabiliyor	Evet, ana müdahale
Veri farklı sistemlerde dağınık	Ortak gösterge tanımı kullanılıyor	Evet, kısmen
Raporlama bir kişiye bağlı	Yazılı raporlama yordamı var	Evet
Bütçe kısıtı	Bütçe artıyor	Hayır, kontrolümüz dışında

Dördüncü satır bilinçli olarak dışarıda bırakıldı. Ağacın tamamını üstlenmek, bütçeyi ve takvimi tutmayan bir proje üretir.

Alıştırmalar2 alıştırma

ALIŞTIRMA

Alıştırma · zayıf ifadeyi güçlendirin

Bir sosyal politika vakası. 'Sosyal yardım başvurularında bilgilendirme yeterince yaygınlaşmadı.' ifadesini dört şarta göre yeniden yazın: kimin sorunu, kanıt, sınır, çözülebilirlik.

Hangi yardım türü, hangi ilçe, hangi ölçüm? Bilgi eksikliği mi, belge yükü mü, ulaşım güçlüğü mü?

Örnek: 'Bir ilçedeki 2000 öncesi yapılmış 340 kamu binasının yüzde 70'inde dış cephe ısı yalıtımı yok (il özel idaresi bina envanteri, 2025); bu binaların metrekare başına ısıtma gideri, aynı ilçedeki yalıtımlı kamu binalarının iki katı.' Kim: bu binaları kullanan kurumlar ve ısıtma bütçesini ödeyen idare. Kanıt: bina envanteri ve ısıtma faturaları. Sınır: tek ilçe, 2000 öncesi kamu binaları. Çözülebilirlik: 20 binalık pilotta yalıtım ve ölçüm proje süresinde yapılabilir; 340 binanın tamamı ise proje kapsamını aşar.

ALIŞTIRMA

Alıştırma · sorun ağacında kopan halka

Bir ağaçta şu zincir yazılmış: 'Bütçe yetersiz' → 'Personel eğitim alamıyor' → 'Raporlama yapılamıyor'. Bu zincirde hangi sorun var, nasıl düzeltirsiniz?

Neden-sonuç ile kontrol alanını ayırt edin.

Zincir mantıken kurulabilir ama kökte kontrolünüz dışında bir neden var. Bütçe yetersizliğini kök olarak koyduğunuzda proje bütçe artırmayı hedeflemek zorunda kalır. Doğrusu: bütçeyi varsayım olarak yazmak ve kökü 'eğitim içeriği yok' gibi müdahale edebileceğiniz bir nedene taşımaktır.

Kendi çalışmanızdoldurulacak

Ana sorun · tek cümle

Tek sorun yazın. İki sorun varsa ağaç dallanmaz, dağılır.

Kökler ve dallar

Her neden için bir alt neden arayın; sonuçlar gerekçenin dilini verir.

Neden (kök)

Alt neden

Sonuç (dal)

İyi sorun tanımının dört şartı

Dördü de sağlanmadan hedef ağacına geçmeyin.

Kimin sorunu belli: hangi grup, kaç kişi, nerede.
Kanıt var: veri, literatür, saha gözlemi ya da resmî istatistik.
Sınırı belli: coğrafi, zamansal ve kurumsal çerçeve yazılı.
Çözülebilir: proje süresi ve bütçesiyle anlamlı fark yaratılabiliyor.

Hedef ağacı · üstlendiğiniz dal

Ağacın tamamını yapamazsınız. Hangi dalı üstleniyorsunuz, neden o dal?

Başarı ölçütü: ana sorunu tek cümlede, kanıtıyla birlikte söyleyebiliyor olmalısınız.

Mantıksal çerçeve

Uygulama 5. Dikey ve yatay mantığı tek matriste kurun, iş paketlerine bölün.

Bu oturumda 7 slayt ve 5 etkileşimli uygulama var. Ders akışı sekmesinden sırayla ilerleyin; uygulamalar kendinden önceki slaydı sınar ve yazdıklarınız burada saklanır.

Çözümlü örnekler3 örnek

ÖRNEK

Çözümlü logframe

Örnek proje: ilçe belediyelerinde e-hizmet veri raporlaması. Matris aşağıdan yukarı okunduğunda zincir kopmuyor.

Satır	Müdahale mantığı	Gösterge	Doğrulama kaynağı	Varsayım
Genel amaç	Yerel hizmet planlamasının veriye dayanması	Katılımcı belediyelerde veriye dayalı karar örneği sayısı	Belediye meclis kararları	Yönetim değişikliği önceliği sürdürüyor
Özel amaç	On ilçe belediyesinin e-hizmet verilerini düzenli raporlayabilmesi	Proje sonunda 10 belediyenin en az 8'i üç aylık raporu zamanında üretiyor	Rapor teslim kayıtları	Belediyeler personel görevlendirmesini sürdürüyor
Çıktılar	Ortak gösterge seti, yazılı yordam, eğitilmiş personel	40 personelin en az %70'i son testte başarılı	Ön test ve son test	Personel devir hızı %20'yi aşmıyor
Faaliyetler	İhtiyaç analizi, gösterge seti geliştirme, eğitim, pilot raporlama	4 iş paketi zamanında tamamlanıyor	İş paketi kabul tutanakları	Veri erişim izinleri zamanında alınıyor

ÖRNEK

Göstergeyi düzeltmek

Aynı projede ilk yazılan üç gösterge ve düzeltilmiş hâlleri.

İlk hâli	Sorun	Düzeltilmiş hâli
Farkındalık artacak	Ölçülemez, kimde arttığı belirsiz	40 personelin %70'i son testte 100 üzerinden 70 alıyor
Raporlama iyileşecek	İyileşmenin ölçüsü yok	Üç aylık raporu zamanında teslim eden belediye sayısı 3'ten 8'e çıkıyor
Kapasite gelişecek	Zaman ve kaynak yok	Proje sonunda 10 belediyenin 8'inde yazılı raporlama yordamı yürürlükte, meclis kararıyla kayıtlı

ÖRNEK

İş paketleri

Faaliyetler dört pakete bölündü; her pakette tek sorumlu ve elde tutulur bir ara çıktı var.

İş paketi	Sorumlu	Süre	Ara çıktı
İhtiyaç analizi	Yürütücü	1-4. ay	On belediyenin mevcut durum raporu
Gösterge seti geliştirme	Araştırmacı 1	4-9. ay	Ortak gösterge kılavuzu
Eğitim programı	Araştırmacı 2	9-16. ay	Eğitim materyali ve katılım kayıtları
Pilot raporlama ve izleme	Yürütücü	16-24. ay	İki dönemlik pilot rapor seti

Alıştırmalar2 alıştırma

ALIŞTIRMA

Alıştırma · iki gösterge yazın

'Öğretim elemanlarının ölçme değerlendirme uygulamalarını iyileştirmek' özel amacı için iki gösterge yazın. Her birinde miktar, zaman ve doğrulama kaynağı bulunsun.

Niyet cümlesi kurmaktan kaçının; sayıyla başlayın.

Örnek: '18. ay sonunda eğitime katılan 60 öğretim elemanının en az yüzde 65'i ders izlencesinde en az iki farklı ölçme aracı kullanıyor; kaynak: izlence incelemesi.' İkinci örnek: 'Proje sonunda birim ölçme değerlendirme kılavuzu yürürlükte ve fakülte kurulu kararıyla kayıtlı; kaynak: kurul kararı.' İkisi de sayı, zaman ve doğrulanabilir kaynak içerir.

ALIŞTIRMA

Alıştırma · varsayım mı, risk mi?

Adli yardım bürosu temelli bir danışmanlık projesinden beş madde. Her biri için varsayım mı (kontrolünüz dışında, doğru olması beklenen koşul) yoksa risk mi (tutmama ihtimali; önlemle yönetilir) olduğunu yazın; risk dediklerinize bir önlem ekleyin.

1) Etik kurul onayı saha başlamadan alınacak. 2) Gönüllü avukatların bir kısmı ilk üç ayda nöbetten ayrılabilir. 3) Baro yönetimi proje süresince aynı kalacak. 4) Ölçek uyarlaması planlanan sürede tamamlanamayabilir. 5) İkinci adliye pilot için personel görevlendirecek.

1, 3 ve 5 varsayımdır: karar sizin elinizde değil; doğru çıkmazsa proje yürümez, bu yüzden logframe'in varsayım sütununa yazılır. 2 ve 4 risktir: gerçekleşme ihtimali var ve önlem yazılabilir (2: kohortu yüzde 20 fazla almak; 4: uyarlamayı ilk aya çekip yedek ölçek belirlemek). Slayttaki ölçüt: risk, varsayımın tutmama ihtimalidir; yönetebiliyorsanız önlemle risk listesine yazılır. Bu yüzden 1'in gecikmesi de 'başvuruyu sözleşmeden önce yapmak' önlemiyle risk listesine girebilir; varsayım ile risk aynı koşulun iki yüzüdür.

Kendi çalışmanızdoldurulacak

Logframe matrisi

Aşağıdan yukarı okuyun: faaliyetler çıktıları, çıktılar özel amacı üretiyor mu? Özel amaç tek olmalı.

Satır

Müdahale mantığı

Gösterge

Doğrulama kaynağı

Varsayım

Genel amaç

Özel amaç

Çıktılar

Faaliyetler

İş paketleri

Her pakete tek bir sorumlu atayın; ortak sorumluluk pratikte sorumsuzluktur.

#	İş paketi	Sorumlu	Süre	Ara çıktı
1
2
3
4

Kritik varsayım

Yanlış çıkarsa projenin duracağı koşulu yazın. Bunu yazmak zayıflık değil, dikkat işaretidir.

Başarı ölçütü: matris aşağıdan yukarı okunduğunda mantık zinciri kopmamalı.

Bütçe ve fon manzarası

Uygulama 6. Bütçeyi faaliyetten türetin, iki program arasından birini gerekçeyle seçin.

Bu oturumda 9 slayt ve 5 etkileşimli uygulama var. Ders akışı sekmesinden sırayla ilerleyin; uygulamalar kendinden önceki slaydı sınar ve yazdıklarınız burada saklanır.

Çözümlü örnekler3 örnek

ÖRNEK

Çözümlü taslak bütçe

Her kalem bir iş paketine bağlı ve birim fiyat üzerinden hesaplanmış. Tutarlar örnektir, kendi çağrınızın üst sınırına göre değişir.

Kalem	Bağlı iş paketi	Birim x adet	Gerekçe
Bursiyer	İP1, İP4	Aylık burs x 24 ay	Veri toplama ve pilot izleme sürekli personel gerektiriyor
Uzman gün ücreti	İP2	Günlük ücret x 20 gün	Gösterge seti için dış uzman görüşü
Saha seyahati	İP1, İP4	Gidiş dönüş x 10 belediye x 3 ziyaret	Mevcut durum tespiti ve pilot izleme yerinde yapılıyor
Eğitim materyali basımı	İP3	Birim maliyet x 40 katılımcı	Kılavuz basılı olarak dağıtılıyor
Çalıştay	İP4	Kişi başı maliyet x 50 kişi	Kapanış çalıştayı yaygınlaştırma faaliyeti

ÖRNEK

Gerekçesiz kalem, gerekçeli kalem

Aynı satırın iki yazımı. İkincisi değerlendiricide soru bırakmıyor.

Gerekçesiz

Bilgisayar: 60.000
Hangi iş paketi için belli değil
Adet ve birim fiyat yok
Neden bu özellik gerektiği yazılmamış
Proje sonrası mülkiyeti belirsiz

Gerekçeli

Taşınabilir bilgisayar: birim fiyat x 2 adet
İP2 ve İP3 için, saha ve eğitim kullanımına
Adet ve birim fiyat ayrı yazılı
Eğitim yazılımı asgari donanım gerektiriyor
Proje sonunda kurum envanterine devredilecek

ÖRNEK

Çağrı karşılaştırması

İki program uygunluk ve kapsam açısından karşılaştırıldı, biri elendi.

Program	Uygun muyum	Kapsam örtüşüyor mu	Karar
Ulusal araştırma programı	Evet, yürütücü şartı sağlanıyor	Kısmen: uygulama ağırlıklı proje bilimsel çıktı beklentisiyle tam örtüşmüyor	Elendi
Bölgesel kalkınma programı	Evet, kurum uygun başvuru sahibi	Evet: yerel kapasite geliştirme öncelik alanında	Seçildi

Alıştırmalar2 alıştırma

ALIŞTIRMA

Alıştırma · faaliyetten kaleme

'On belediyede yüz yüze eğitim vermek' faaliyeti için en az üç bütçe kalemi türetin ve her birine gerekçe yazın.

Eğitmen, ulaşım, materyal, mekân ve katılımcı maliyetlerini ayrı düşünün.

Beklenen kalemler: eğitmen gün ücreti (kaç gün, kaç eğitmen), seyahat ve konaklama (kaç şehir, kaç ziyaret), eğitim materyali basımı (kaç katılımcı), gerekirse mekân kirası. Her kalem faaliyetin bir parçasına bağlanmalı ve adet üzerinden hesaplanmalı. Yuvarlak tek rakam vermek bu alıştırmanın kabul edilmeyen cevabıdır.

ALIŞTIRMA

Alıştırma · hangi programa?

Üç mini vaka veriliyor. Her biri için hangi tür programın uygun olacağını ve nedenini yazın.

1) Üç fakültenin öğretim elemanlarıyla ölçme-değerlendirme kılavuzu için üç aylık hızlı pilot. 2) Beş Avrupa üniversitesiyle öğretmen eğitimi müfredatını ortak geliştirip karşılıklı eğitmen değişimi yapmak. 3) İlçedeki muhtarlıklar ve sosyal yardım birimleriyle hak bilgilendirmesi için uygulamalı saha çalışması.

1) Kurum içi destek uygundur: küçük ölçekli, hızlı, pilot niteliğinde. 2) Eğitim ve kapasite geliştirme odaklı iş birliği programı uygundur: müfredat geliştirme ve hareketlilik desteklenir, araştırma değil. 3) Bölgesel kalkınma desteği uygundur: yerel öncelik ve uygulamalı iş birliği aranır. Üçü de üç yıllık, hipotez sınayan ulusal araştırma programı kalıbına oturmaz; ilkini oraya göndermek zaman kaybıdır.

Kendi çalışmanızdoldurulacak

Taslak bütçe

Her kalemi bir iş paketine bağlayın. Birim fiyat ve adet göstermek, tek başına başvurunun ciddiyetini artırır.

#	Kalem	Bağlı iş paketi	Birim x adet	Gerekçe
1
2
3
4
5

Çağrı karşılaştırma

İki programı uygunluk ve kapsam açısından karşılaştırın, birini eleyin.

Program

Uygun muyum

Kapsam örtüşüyor mu

Üst sınır

Karar

Seçtiğiniz programın gerekçesi

İki cümleyle savunun. Yarın bu çağrının metni üzerinden çalışacağız.

Dersin dört kazanımı

Eksik kalan kalem, üçüncü derse geçmeden tamamlanmalı.

Bir sorun: kimin sorunu, neye dayandığı ve sınırı belli.
Bir çerçeve: amaç, çıktı, faaliyet ve göstergeler bağlı.
Bir plan: iş paketleri, sorumlular ve süreler yazılı.
Bir hedef: taslak bütçe ve seçilmiş fon programı hazır.

3. Ders · TÜBİTAK 1001 Başvuru Formu Simülasyonu

Bu sekme formun kendisidir. Slaytlardaki alanlarla buradaki alanlar aynı alanlardır: birinde yazdığınız öbüründe görünür. Ders sonunda formu Word olarak indireceksiniz; indirilen dosya buradaki içerikten üretilir.

Üst çubuktaki Çalışmamı indir düğmesi üç dersin tamamını tek metin dosyası olarak verir. Yedek al başka bir bilgisayara taşımanızı sağlar.

Ders girişi

Dört oturum, formun dört bölümü, bir Word dosyası.

Bu oturumda 3 slayt ve 0 etkileşimli uygulama var. Ders akışı sekmesinden sırayla ilerleyin; uygulamalar kendinden önceki slaydı sınar ve yazdıklarınız burada saklanır.

Nasıl çalışıyoruzokuyun

Form kısa doldurulur: her bölümün çekirdeği yazılır, 25 sayfa hedeflenmez. Herkes kendi projesiyle tek başına çalışır. Bu dersin örnekleri ikinci dersin örnek projesini sürdürür: ilçe belediyelerinde hizmet raporlamasının kurumsallaşması. Örnek metinlerdeki sayılar ve kaynaklar kurgusaldır, kendi projenize kopyalanmaz.

Formun her bölümde sorduğu dört soru

Başka bir programın formunu doldurursanız başlık adları değişir, sorular değişmez.

Bölüm	Sorduğu soru	Nereden geliyor
1. Özgün değer	Neden bu iş, neden şimdi, neden siz?	2. dersin sorun ağacı ve kanıt sütunu
2. Yöntem	Bunu nasıl yapacaksınız ve neden bu yolla?	2. dersin logframe göstergeleri
3. Proje yönetimi	Kim, ne zaman, ne kadar; nasıl izleyeceksiniz?	2. dersin faaliyet planı ve risk listesi
4. Yaygın etki	Bittiğinde ne değişecek, kim kullanacak?	2. dersin çıktı ve etki satırları

1. Özgün Değer

Uygulama 7. Kapak üçlüsü, 1.1 önem ve özgün değer, 1.2 araştırma sorusu, 1.3 amaç ve hedefler.

Bu oturumda 4 anlatım slaydı ve 4 etkileşimli uygulama (Uygulama 7 dâhil) var. Ders akışı sekmesinden sırayla ilerleyin; uygulamalar kendinden önceki slaydı sınar ve yazdıklarınız burada saklanır.

Çözümlü örnekler4 örnek

ÖRNEK

1.1'in dört parçası

Form 1.1'de dört şey istiyor. Aşağıdaki paragrafta hangi cümlenin hangi isteği karşıladığı işaretli.

Formun isteği	Metindeki karşılığı
Kapsam ve önem, nitel ve/veya nicel veriyle	'İlin 12 ilçe belediyesinin 8'inde aylık hizmet raporu düzensiz üretiliyor; 2025 faaliyet raporlarında ortalama teslim oranı yüzde 41.'
Literatürün eleştirel değerlendirmesi	'Konuya ilişkin beş çalışmanın tamamı büyükşehir örneklemiyle çalışmış ve kapasiteyi teknoloji ile yordamı ayırmadan ölçmüştür.'
Giderilecek eksiklik	'Bu ayrımın yapılmaması, düşük raporlamanın kaynağını görünmez kılıyor.'
Özgün katkının türü	'Proje, kapasiteyi teknoloji ve yordam olarak ayrıştıran bir ölçüm çerçevesi önererek metodolojik bir katkı yapar.'

Dördü de tek paragrafta ve dördü de kısa. Uzunluk değil, dört isteğin karşılanmış olması aranıyor.

ÖRNEK

Bağlayıcıyla tarama istemi

Bağlayıcı bağlıyken kullanılan istem. Kapsam yazılmadan tarama başlamaz; 'dışarıda' satırı taramanın komşu literatüre kaymasını engeller.

İstem

Bağlı olduğun kaynaktan tara. Kapsam:
- Kavram: yerel yönetimlerde hizmet raporlaması, kurumsal raporlama kapasitesi
- Yıl: 2015-2026, Dil: Türkçe ve İngilizce, Disiplin: kamu yönetimi
- Dışarıda: akıllı şehir teknoloji tanıtımları, özel sektör dijitalleşmesi
Bana künye listesi verme. Her sonucu şu ölçüte göre ele: örneklem ölçeği
(büyükşehir/ilçe), kapasiteyi nasıl ölçmüş (teknoloji mi yordam mı), bulgusu ne.
Kapsam dışı olanları gerekçesiyle ayrı listele. Bulamadığın bilgiyi 'kaynakta yok'
diye yaz, tahmin etme. Sorgu kaydını da ver: kaç sonuç döndü.

Son iki cümle en önemlisi: sorgu kaydı istemek, uydurma satırların adresini verir.

ÖRNEK

Doğrulama kaydı

Modelin getirdiği altı künyenin açılıp doğrulanmasından sonra kalan tablo. Oran şaşırtıcı değil; önemli olan bunu metne girmeden önce fark eden bir adımınızın olması.

Künye	Doğrulama	Sonuç
1	Açıldı, bulgu sütunu makaleyle uyuşuyor	Kaldı
2	Açıldı, yıl bir yıl kaymış	Kaldı, künye düzeltildi
3	Hiçbir yerde bulunamadı	Çıkarıldı
4	Gerçek makale, ama bulgu sütununda yazanı ölçmemiş	Çıkarıldı
5	Açıldı, bulgu doğru ama örneklem büyükşehir	Kaldı, 'bağlamsal boşluk' gerekçesi oldu
6	Açıldı, doğrulandı	Kaldı

Çıkarılan iki künyeye dayanan cümleler de 1.1 taslağından çıkarıldı. Kaynak yoksa iddia da yok.

ÖRNEK

1.2 ve 1.3

Zayıf

1.2: 'Yerel yönetimlerde raporlama kapasitesi.'
1.3: 'Belediyelerin raporlama kapasitesine katkı sağlamak.'

Güçlü

1.2: 'Yazılı bir raporlama yordamı, personel değişiminden bağımsız olarak rapor teslim sürekliliğini artırır mı?'
1.3: 'Dört pilot belediyede aylık rapor teslim oranını 18 ayda yüzde 41'den yüzde 80'e çıkarmak; yordamın personel değişiminden bağımsız çalıştığını en az iki personel değişimi vakasında göstermek.'

Sol sütundaki 1.2 bir konu başlığı, sağdaki bir sorudur. Sol sütundaki 1.3'te ölçülecek hiçbir şey yok.

Alıştırmalar2 alıştırma

ALIŞTIRMA

Alıştırma · eksik ölçüt

Bir 1.1 taslağı şöyle bitiyor: 'Bu konuda ülkemizde yeterli çalışma bulunmamaktadır ve proje alana önemli katkılar sağlayacaktır.' Formun 1.1 için istediği dört şeyden hangileri bu cümlede karşılanmıyor, hangisi nasıl yazılmalı?

İpucu: 'yeterli çalışma bulunmamaktadır' bir tarama bulgusu mu, yoksa bir izlenim mi? 'Önemli katkı' formun saydığı üç katkı türünden hangisi?

Cevabınız

ALIŞTIRMA

Alıştırma · hedefi ölçülebilir yapın

Şu hedefi 1.3'ün istediği biçime çevirin: 'Öğretmenlerin ölçme değerlendirme yeterliklerini geliştirmek.' Sayı, oran, zaman ve ölçüm kaynağı ekleyin; proje süresinde ulaşılabilir olsun.

İpucu: kaç öğretmen, hangi düzeyden hangi düzeye, kaçıncı ayda, hangi kayıttan bakılarak? Dördü de yoksa hedef değil niyettir.

Cevabınız

Formun 1. bölümüdoldurulacak

Kapak

Word çıktısının başlığı ve alt bilgisi bu üç alandan üretilir.

Proje Başlığı

Proje Yürütücüsü

Projenin Yürütüleceği Kurum/Kuruluş

1.1 Konunun Önemi ve Projenin Özgün Değeri

Dört şey aranıyor: kapsam ve önem veriyle; literatürün eleştirel değerlendirmesi; giderilecek eksiklik; özgün katkının türü (kavramsal, kuramsal ve/veya metodolojik). Kaynaklar metne değil EK-1'e; hiçbir yere bağlantı yazmayın, formun ilk paragrafı bunu iade sebebi sayıyor.

1.1 metni

1.2 Araştırma Sorusu ve/veya Hipotezi

Tek bir sınanabilir soru ya da yönü belli bir hipotez. Konu başlığı yazmayın.

1.2 metni

1.3 Amaç ve Hedefler

Açık, ölçülebilir, gerçekçi ve proje süresince ulaşılabilir. Her hedefte bir sayı ya da oran, bir zaman noktası ve bir ölçüm kaynağı olsun.

1.3 metni

2. Yöntem

Uygulama 8. Teknikler ve tercih sebepleri, elverişlilik, tasarım, değişkenler ve akış.

Bu oturumda 3 anlatım slaydı ve 4 etkileşimli uygulama (Uygulama 8 dâhil) var. Ders akışı sekmesinden sırayla ilerleyin; uygulamalar kendinden önceki slaydı sınar ve yazdıklarınız burada saklanır.

Çözümlü örnekler4 örnek

ÖRNEK

Yöntem denetim istemi

Kendi taslağınızı formun kendi ölçütlerine karşı okutan istem. Metin yazdırmıyor, eksik arıyor.

İstem

Aşağıdaki yöntem taslağımı, TÜBİTAK 1001 formunun 2. bölüm açıklamasındaki
isteklere göre denetle. İstekler şunlar: (1) yöntem ve teknikler, veri toplama
araçları ve analiz yöntemleri dâhil, literatüre atıf yapılarak tercih sebepleriyle
açıklanmış mı; (2) yöntemin amaç ve hedeflere elverişliliği gösterilmiş mi;
(3) araştırma tasarımı, bağımlı ve bağımsız değişkenler, istatistiksel yöntemler
yazılmış mı; (4) ön çalışma varsa belirtilmiş mi.
Her istek için tek tek yaz: karşılanıyor mu, hangi cümleyle karşılanıyor,
karşılanmıyorsa ne eksik. Metni yeniden yazma, sadece eksikleri listele.
Taslakta olmayan bir yöntem ya da atıf ekleme.

Son cümle olmadan model boşlukları kendi uydurduğu yöntemlerle doldurur ve taslak sizin değil onun taslağına döner.

ÖRNEK

Değişken ve ölçüm tablosu

Formun istediği 'bağımlı ve bağımsız değişkenler' satırının karşılığı. Nitel tasarımda aynı tablo analiz birimi ve kodlama çerçevesiyle doldurulur.

Rol	Değişken	Nasıl ölçülüyor	Kaynak
Bağımlı	Aylık rapor teslim oranı	Teslim edilen ay sayısı / toplam ay	Kurumun aylık faaliyet kayıtları
Bağımsız	Yazılı yordamın uygulanması	Var / yok	Yordam el kitabı ve eğitim kaydı
Kontrol	Personel devir hızı	Yıllık ayrılan personel oranı	İnsan kaynakları kaydı
Kontrol	Nüfus büyüklüğü	İlçe nüfusu	Resmî nüfus istatistiği

Bu tablo formda tablo olarak istenmiyor; ama tabloyu kuramıyorsanız yöntem paragrafını da yazamazsınız.

ÖRNEK

Elverişlilik cümlesi

Formun en çok atlanan isteği: yöntemin hedeflere ne ölçüde elverişli olduğu. Karşılığı, hedefleri ölçümlere bağlayan tek paragraftır.

1.3'teki hedef	Yöntemdeki karşılığı
Teslim oranını yüzde 41'den yüzde 80'e çıkarmak	0., 9. ve 18. ay ölçümleri; müdahale ve karşılaştırma grubu arasında fark analizi
Yordamın personel değişiminden bağımsız çalıştığını göstermek	Personel devir hızının kontrol değişkeni olarak modele girmesi; değişim yaşayan birimlerde görüşme

Hedeflerden birinin karşısı boş kalıyorsa ya hedef ölçülemiyordur ya yöntem eksiktir; ikisi de düzeltilebilir, ikisi de görmezden gelinemez.

ÖRNEK

Akış adımları

Form akış şemasını 'sunulabilir' diyor, zorunlu tutmuyor. Şema çizmeyecekseniz bile adımları yazın; iş paketleri buradan çıkar.

Etik izin ve kurum protokollerinin tamamlanması
Ölçüm aracının hazırlanması ve iki kodlayıcıyla denenmesi
Sıfırıncı ay ölçümü (sekiz belediye, kurum kaydından)
Yordamın dört müdahale belediyesinde uygulanması
Dokuzuncu ay ara ölçümü ve görüşmeler
On sekizinci ay son ölçümü ve fark analizi

Bu altı adım, 3. bölümdeki iş paketlerinin taslağıdır; iki bölüm birbirini doğrulamalı.

Alıştırmalar2 alıştırma

ALIŞTIRMA

Alıştırma · tasarımın adı mı, kendisi mi?

Bir taslakta şu cümle var: 'Araştırmada karma yöntem deseni kullanılacaktır.' Bu cümleyi, formun istediği tasarım tarifine çevirin. Hangi kol önce, hangi veri hangi soruyu cevaplıyor, iki kol nasıl birleşiyor?

İpucu: karma yöntemde sıra ve ağırlık tasarımın kendisidir. Önce nicel ölçüp sonra nedenini mi arayacaksınız, yoksa önce nitel olarak kategorileri kurup sonra mı ölçeceksiniz?

Cevabınız

ALIŞTIRMA

Alıştırma · tercih sebebi

Kendi yöntem taslağınızdaki en önemli üç tercihi yazın (tasarım, ölçüm aracı, örneklem) ve her birinin arkasına ya bir atıf ya bir kısıt koyun. Hangi tercihiniz şu an gerekçesiz duruyor?

İpucu: 'alanyazında yaygın olarak kullanıldığı için' tek başına gerekçe değildir; hangi çalışma, hangi bağlamda, hangi sonuçla kullanmış?

Cevabınız

Formun 2. bölümüdoldurulacak

2. Yöntem

Teknikler ve veri toplama araçları, analiz yöntemleri, tercih sebepleri ve yöntemin 1.3'teki hedeflere elverişliliği. Atıf verecekseniz künyeyi EK-1'e yazın, metne bağlantı koymayın.

Yöntem, teknikler ve tercih sebepleri

2. Yöntem · tasarım, değişkenler ve akış

Araştırma tasarımı; bağımlı, bağımsız ve kontrol değişkenleri (nitel tasarımda analiz birimi ve kodlama çerçevesi); istatistiksel ya da yorumlayıcı analiz yöntemi; ölçüm zamanları; akış adımları. Ön çalışma yaptıysanız burada belirtin.

Tasarım, değişkenler ve akış

3. Proje Yönetimi

Uygulama 9. İş-Zaman Çizelgesi, iş paketi tabloları ve araştırma olanakları.

Bu oturumda 4 anlatım slaydı ve 4 etkileşimli uygulama (Uygulama 9 dâhil) var. Ders akışı sekmesinden sırayla ilerleyin; uygulamalar kendinden önceki slaydı sınar ve yazdıklarınız burada saklanır.

Çözümlü örnekler4 örnek

ÖRNEK

Doldurulmuş İş-Zaman Çizelgesi

Dört iş paketi, önem yüzdeleri toplamı tam 100. Yasaklı adların hiçbiri kullanılmadı; literatür taraması İP1'in, raporlama ve yayın işleri ilgili paketlerin içinde yürüyor.

İP	Adı	Önem (%)	Kim(ler)	Aylar
1	Ölçüm çerçevesinin kurulması ve sıfır noktası ölçümü	30	Yürütücü (tasarım), araştırmacı (veri derleme)	1-6
2	Yordamın pilot uygulaması	35	Yürütücü (izleme), araştırmacı (saha), bursiyer (veri girişi)	7-15
3	Etki ölçümü ve karşılaştırmalı analiz	25	Yürütücü, danışman (istatistik)	16-21
4	Yordamın kuruma devri	10	Yürütücü, araştırmacı	22-24

Yüzdeler yalnız süreye göre değil, projenin başarısındaki paya göre dağıtıldı: İP2 en uzun paket değil, en belirleyici paket.

ÖRNEK

Doldurulmuş İş Paketi Tablosu

Formun altı satırı, tek bir iş paketi için doldurulmuş hâliyle.

Satır	İP2 · Yordamın pilot uygulaması
Hedef	Yazılı raporlama yordamının dört belediyede kesintisiz işletilmesi.
Yapılacak işler	Yordam el kitabının basımı; birim sorumlularının eğitimi; aylık izleme toplantıları; ara ölçüm.
Kimler ve katkıları	Yürütücü: izleme tasarımı ve toplantı yönetimi. Araştırmacı: saha ziyaretleri ve görüşmeler. Bursiyer: veri girişi ve takip listeleri.
Başarı ölçütü	15. ayın sonunda dört belediyenin her birinde son altı ayın en az beşinde rapor teslim edilmiş olacak (kaynak: kurumların aylık faaliyet kayıtları).
Ara çıktılar	Yordam el kitabı; eğitim katılım listeleri; aylık izleme tablosu; ara ölçüm veri dosyası.
Risk / B planı	Risk: seçim sonrası birim sorumlularının değişmesi. B planı: eğitim tek kişiye değil birime verilir; el kitabı kurumun yazılı yordam setine eklenerek kişiden bağımsızlaştırılır. Yöntem değişmez.

Başarı ölçütünde üç şey var: sayı, zaman ve kaynak. Üçü de olmadan paketin başarılı olup olmadığına dışarıdan kimse karar veremez.

ÖRNEK

Yasaklı adı kabul edilebilir ada çevirmek

Form beş kalemi iş paketi olarak sunulmamış istiyor. Bu işler yapılmayacak değil; başka paketlerin içinde yürüyor.

Yazılan (kabul edilmez)	Nereye gider
Literatür taraması	Kavramsal çerçevenin kurulduğu ilk pakete gömülür; ara çıktısı 'ölçüm çerçevesi taslağı' olur
Gelişme raporu hazırlama	İzleme işleri ilgili paketin içindedir; rapor bir ara çıktıdır, paket değil
Sonuç raporu hazırlama	Analiz paketinin ara çıktısıdır
Makale yazımı ve sonuçların paylaşımı	4.1 çıktılarında ve 4.3 yayılım planında yerini alır
Malzeme alımı	EK-2 bütçe ve gerekçesinde açıklanır

Bir işi iş paketi yapan şey, o işin ölçülebilir bir başarı ölçütü ve somut bir ara çıktısı olmasıdır.

ÖRNEK

İş paketlerini kurdurma istemi

İkinci dersteki faaliyet planınızı forma çeviren istem. Yasak listesini isteme yazmak, düzeltme turunu ortadan kaldırır.

İstem

Aşağıdaki faaliyet planımı TÜBİTAK 1001 formunun iş paketi mantığına çevir.
Kurallar:
- 3 ya da 4 iş paketi kur; daha fazlasını kurma.
- Şu adlar iş paketi olamaz: literatür taraması, gelişme/sonuç raporu hazırlama,
  sonuçların paylaşımı, makale yazımı, malzeme alımı. Bu işleri ilgili paketlerin
  içine yerleştir.
- Her paket için önem yüzdesi öner; toplamı tam 100 olsun ve toplamı yazarak göster.
- Her paket için hedef, yapılacak işler, başarı ölçütü ve ara çıktı yaz. Başarı
  ölçütünde mutlaka bir sayı, bir zaman ve bir kaynak olsun.
- En az bir pakete risk ve B planı yaz; B planı projenin özgün değerini değiştirmesin.
- Kişi adı uydurma; kim sütununu 'yürütücü/araştırmacı/bursiyer' rolleriyle bırak.

'Toplamı yazarak göster' cümlesi olmadan model çoğu zaman 100'e tamamlamayan yüzdeler döndürür ve fark edilmez.

Alıştırmalar2 alıştırma

ALIŞTIRMA

Alıştırma · ölçütü ölçülebilir yapın

Şu başarı ölçütünü yeniden yazın: 'Eğitimler başarıyla tamamlanmış olacaktır.' Sayı, zaman ve kaynak ekleyin; ekip dışından biri de aynı sonuca varabilsin.

İpucu: kaç kişi, hangi ayın sonunda, hangi kayıttan bakılarak? 'Başarıyla' sözcüğü çıkınca geriye ne kalıyor?

Cevabınız

ALIŞTIRMA

Alıştırma · B planı özgün değeri koruyor mu?

Bir projede risk 'saha izni alınamaması', B planı ise 'saha çalışması yerine ikincil veriyle yetinilmesi' olarak yazılmış. Bu B planı formun şartını karşılıyor mu? Karşılamıyorsa nasıl yazılmalı?

İpucu: form, B planının temel hedeflerden ve özgün değerden sapmaya yol açmamasını istiyor. Projenin özgün değeri sahada üretilen veriye dayanıyorsa, ikincil veriye geçmek neyi değiştirir?

Cevabınız

Formun 3. bölümüdoldurulacak

3.1.1 İş-Zaman Çizelgesi

Önem yüzdelerinin toplamı tam 100 olmalı. Aylar sütununa aralık yazın (örnek: 1-6). Kim(ler) sütununa isim ve görev yazılır; bursiyer adı bu aşamada zorunlu değildir. Dördüncü satır isteğe bağlıdır.

İP	İş paketi adı	Önem (%)	Kim(ler)	Aylar
1
2
3
4

3.1.2 İş Paketi Tabloları

Her paketin çekirdeği. Başarı ölçütü ölçülebilir ve izlenebilir olmalı; ara çıktı formun saydığı türlerden biri olsun (teknik rapor, liste, diyagram, analiz sonucu, algoritma, yazılım, anket formu, ham veri). Dördüncü satır isteğe bağlıdır.

İP	Hedef	Yapılacak işler	Başarı ölçütü	Ara çıktı
1
2
3
4

Risk yönetimi ve B planı

Form her iş paketi için risk öngörülmesini zorunlu tutmuyor; ama hiçbirinde yoksa plan gerçekçi görünmez. B planı temel hedeflerden ve özgün değerden sapmaya yol açmamalı; yöntem değişikliği varsa yazılmalı.

İP	Riskin tanımı	Alınacak tedbir (B planı)
1
2
3
4

3.2 Araştırma Olanakları

Kurumunuzdaki altyapı ve ekipmanı kullanım amacıyla birlikte yazın. Sosyal bilimlerde de karşılığı vardır: veri tabanı erişimleri, anket yazılımı lisansı, görüşme odası, arşiv erişimi, hesaplama kaynağı.

Altyapı/ekipman türü, modeli

Yer aldığı kurum/kuruluş

Projede kullanım amacı

4. Yaygın Etki, Özet ve Teslim

Uygulama 10. Çıktılar, etkiler, yayılım; ardından özet, ön kontrol ve Word çıktısı.

Bu oturumda 6 anlatım slaydı ve 4 etkileşimli uygulama (Uygulama 10 dâhil) var. Ders akışı sekmesinden sırayla ilerleyin; uygulamalar kendinden önceki slaydı sınar ve yazdıklarınız burada saklanır.

Çözümlü örnekler4 örnek

ÖRNEK

Doldurulmuş 4.1 çıktı tablosu

Üç kategori de dolu ve her satırda zaman aralığı var. Form zaman aralığı için 0-12 ay, 12-18 ay, proje sonrası gibi ifadeleri örnek gösteriyor.

Çıktı türü	Öngörülen çıktı	Zaman aralığı
Bilimsel/akademik	Bir uluslararası hakemli makale (ölçüm çerçevesi); bir ulusal kongre bildirisi	12-24 ay; 12-18 ay
Ekonomik/ticari/sosyal	Yordam el kitabı ve izleme tablosu; sekiz belediyeyi kapsayan raporlama veri seti	7-15 ay; proje sonu
Araştırmacı yetiştirme / yeni proje	Bir yüksek lisans tezi; kalkınma ajansı çağrısına bir izleyen proje önerisi	12-24 ay; proje sonrası

Kullanıcı kurum belirtilebiliyorsa yazılır: 'yordam el kitabını il belediyeler birliği hizmet içi eğitim setine alacaktır' gibi. İlişki yoksa yazılmaz.

ÖRNEK

4.3 yayılım planı

Formun dört alt sorusu tek tabloda. 'Sonuçlar paylaşılacaktır' cümlesinin karşılığı budur.

Soru	Cevap
Hedef kitle	İlçe belediyelerinin strateji geliştirme birimleri; il belediyeler birliği; kamu yönetimi alanında çalışan akademisyenler.
Hedefler ve kazanımlar	Yordamın uygulanabilirliğinin görünür kılınması; müdahale dışı belediyelerde de el kitabının kullanılabilmesi; ölçüm çerçevesinin alanda tartışılması.
Kullanılacak araçlar	İki yarım günlük çalıştay (uygulayıcılar için, çünkü yordam yüz yüze aktarımla benimseniyor); açık erişimli el kitabı; bir kongre bildirisi ve bir makale.
Zamanlama	Çalıştaylar 16. ve 23. aylarda, yarımşar gün; el kitabı 15. ayda yayımlanır; bildiri 18., makale 24. aydan sonra.

Araç seçiminin gerekçesi de yazılı: form 'neden bu araçların seçildiği' sorusunu açıkça soruyor.

ÖRNEK

Özetin dört bileşeni

Form özetin (a) özgün değer, (b) yöntem, (c) yönetim, (d) yaygın etki ana hatlarını kapsamasını bekliyor ve 600 kelimeyle sınırlıyor. Aşağıda her bileşen tek cümleye indirilmiş iskeleti var.

Özet iskeleti

(a) Özgün değer: İlin 12 ilçe belediyesinin 8'inde aylık hizmet raporu düzensiz
üretiliyor; alandaki çalışmalar kapasiteyi teknoloji ile yordamı ayırmadan ölçtüğü
için sorunun kaynağı görünmez kalıyor. Proje, kapasiteyi bu iki bileşene ayrıştıran
bir ölçüm çerçevesi önerir ve bunu ilçe ölçeğinde sınar.
(b) Yöntem: Dört müdahale ve dört karşılaştırma belediyesinde öncesi-sonrası
ölçümlü yarı deneysel tasarım; bağımlı değişken aylık rapor teslim oranı; 0., 9. ve
18. ay ölçümleri ve fark analizi; yordamın niçin işlediğini görmek için yarı
yapılandırılmış görüşmeler.
(c) Yönetim: Dört iş paketi ve 24 ay; ölçüm çerçevesi ve sıfır noktası (%30), pilot
uygulama (%35), etki ölçümü (%25), kuruma devir (%10).
(d) Yaygın etki: Bir makale ve bir bildiri; açık erişimli yordam el kitabı ve sekiz
belediyelik veri seti; bir yüksek lisans tezi; uygulayıcılara yönelik iki çalıştay.

İskelet 200 kelimenin altında. Özet 600 kelimeyi aşıyorsa, aşan kısım çoğu zaman yönetim ve yaygın etki bileşenlerinin tekrarıdır.

ÖRNEK

1001 formunu denetleyen skill

Bugün elle yaptığınız denetimin kalıcı hâli. Aşağıdaki dosya, aynı yordamı bir sonraki projede tek komutla çalıştırır.

SKILL.md

---
name: form-1001
description: TÜBİTAK 1001 başvuru formunu bölüm bölüm doldurur ve doldurulmuş
formu formun kendi ölçütlerine göre denetler. Kullanıcı 1001 formu, başvuru
formu, iş paketi tablosu, yaygın etki bölümü ya da proje özeti dediğinde veya
doldurulmuş bir form yapıştırdığında çalışır. Çıktı: bölüm bölüm eksik listesi,
iade riski taşıyan satırlar ve düzeltme önerileri.
---

# form-1001

## Adımlar

1. Hangi bölümle çalışılacağını sor; cevap gelmeden yazma.
2. 1. bölüm için dört ölçütü ayrı ayrı yokla: kapsam ve önem veriyle mi, literatür
eleştirilmiş mi, eksiklik adlandırılmış mı, katkının türü söylenmiş mi.
3. 2. bölüm için tasarım, değişkenler/analiz birimi, analiz yöntemi, tercih sebebi
ve elverişlilik cümlesini ara.
4. 3. bölüm için yüzde toplamını hesapla, yasaklı iş paketi adlarını tara, her
ölçütte sayı arayıp risk satırlarını yokla.
5. 4. bölüm için üç çıktı kategorisini, zaman aralıklarını ve yayılımın dört alt
sorusunu yokla.
6. Özeti en sona bırak; dört bileşeni ve 600 kelime sınırını denetle.
7. Bulguları iade ve uyarı diye ikiye ayırıp listele; sonra düzeltme öner.

## Kurallar ve sınırlar

- Kaynak künyesi uydurma; kullanıcı vermediyse boş bırak ve iste.
- Metnin hiçbir yerine bağlantı yazma; içeriğin link üzerinden paylaşılması iade
sebebidir.
- İş paketi yüzdelerinin toplamını her seferinde hesapla; 100 değilse yaz.
- Şu adları iş paketi olarak önerme: literatür taraması, gelişme/sonuç raporu
hazırlama, sonuçların paylaşımı, makale yazımı, malzeme alımı.
- Zorunlu alan boşsa o bölümü yazma; hangi alanın eksik olduğunu söyle ve dur.
- Birim fiyat, örneklem büyüklüğü ve etik izin kararını kullanıcıdan al; tahmin etme.

Beşinci kural bu skill'in en kritik satırı: eksik girdi davranışı yazılmazsa model boşlukları kendi uydurduğu cümlelerle doldurur.

Alıştırmalar2 alıştırma

ALIŞTIRMA

Alıştırma · her projeye yazılabilir mi?

Şu yaygın etki cümlesini okuyun: 'Proje sonuçları alana önemli katkılar sağlayacak, ilgili paydaşlarla paylaşılacak ve toplumsal fayda üretecektir.' Bu cümleyi kendi projenizin adını koyarak somutlaştırın: hangi çıktı, hangi kategori, hangi zaman aralığı, kim kullanacak?

İpucu: cümlenin yerine başka bir projenin adını koyduğunuzda hiçbir şey değişmiyorsa, o cümle henüz yaygın etki değildir.

Cevabınız

ALIŞTIRMA

Alıştırma · skill'in eksik girdi davranışı

Skill'iniz, kullanıcının doldurmadığı bir başarı ölçütüyle karşılaştı. Ne yapmalı? Bunu bir kural cümlesi olarak yazın ve neden bu davranışı istediğinizi bir cümleyle açıklayın.

İpucu: 'makul bir ölçüt öner' demek, uydurulmuş ölçütün forma girmesi demektir. Durma koşulu yazılmayan adımda model durmaz.

Cevabınız

Formun 4. bölümü ve özetdoldurulacak

4.1 Öngörülen Çıktılar

Üç kategori. Her çıktının yanına öngörülen zaman aralığını da yazın (0-12 ay, 12-18 ay, proje sonrası gibi). Varsa çıktıyı kullanacak kurumu belirtin.

Bilimsel/akademik çıktılar

Ekonomik/ticari/sosyal çıktılar

Araştırmacı yetiştirme ve yeni proje çıktıları

4.2 Öngörülen Etkiler

Uygulama alanları ve varsa son kullanıcılarla kurduğunuz ilişki; ayrıca sosyo-ekonomik ve kültürel katkı. Üst politika belgelerine atıf verecekseniz belgeyi açıp doğrulayın; uydurma atıf en hızlı fark edilen hatadır.

Öngörülen uygulama alanları

Sosyo-ekonomik/kültürel katkı

4.3 Yayılım ve Bilim İletişimi Faaliyet Planı

Formun dört alt sorusu ayrı ayrı sorulur; dördüne de cevap yazın.

Hedef kitle

Hedefler ve beklenen kazanımlar

Kullanılacak araçlar ve neden seçildiği

Zamanlama

Özet

Formun kendi önerisi: bu bölüm en son yazılır. Dört bileşen: özgün değer, yöntem, yönetim, yaygın etki. Her özet en çok 600 kelime. İngilizce özet çeviri değil, aynı dört bileşenin İngilizce yazılmış hâlidir.

Proje Özeti (Türkçe)

Anahtar Kelimeler

Summary (İngilizce)

Keywords

Uygulama 10 · 1001 formunu dolduran ve denetleyen skill

Ad ve açıklama dosyanın başındaki frontmatter'a (name, description), kalan bölümler gövdeye yazılır. Sağda oluşan dosya SKILL.md adıyla iner; ~/.claude/skills/<ad>/ klasörüne koyun, destek dosyalarını aynı klasöre ekleyin. Rubrikte en zayıf çıkan halkanızı Kurallar bölümüne bir satır olarak taşımayı unutmayın.

Frontmatter'daki name; klasörün adı da bu olur. Küçük harf ve tire. Örnek: form-1001

Açıklama

En kritik parça. Ne zaman tetikleneceğini, kullanıcının hangi ifadeleri kullanacağını, hangi girdiyi alacağını ve ne üreteceğini yazın. 'Proje yazım yardımcısı' gibi belirsiz bir cümle skill'i tetiklemez.

Adımlar

Her satıra bir adım; alt alta yazdıklarınız numaralanır. Her adımda ne sorulacağını ve nerede durulacağını yazın.

Çıktılar

Her satıra bir çıktı. Hangi metin, hangi biçimde? Örnek: bölüm bölüm eksik listesi; iade riski taşıyan satırlar.

Kurallar ve eksik girdi davranışı

Her satıra bir kural. Formun yazılı kuralları (link yasağı, yüzde toplamı, yasaklı iş paketi adları, 600 kelime) ve eksik girdi davranışı burada olmalı: alan boşsa uydurma, söyle ve dur.

Destek dosyaları

Klasöre koyduğunuz gerçek dosyalar: boş form iskeleti, iş paketi tablosu şablonu, ön kontrol listesi. Her satıra bir dosya adı.

SKILL.md

Alanları doldurdukça dosya burada oluşur.

Teslim öncesi ön kontrol

Ders akışındaki 'Ön kontrolden geçir' düğmesi bunları makine olarak da denetler. Buradaki liste, düğmeye basmadan önce kendinizin geçireceği listedir.

Formun hiçbir alanında bağlantı (http, https, www) yok.
İş paketi önem yüzdelerinin toplamı tam 100.
Hiçbir iş paketi adı formun yasakladığı kalemlerden değil.
En az üç iş paketi tam: ad, yüzde, hedef, işler, başarı ölçütü ve ara çıktı dolu.
1.3'teki hedefler ve iş paketi başarı ölçütleri sayı taşıyor.
Özetler 600 kelimeyi aşmıyor ve dört bileşeni de kapsıyor.

Skill sınaması · başka bir proje fikriyle

Kendi projenizle sınanan skill yanıltıcı biçimde iyi görünür. Bambaşka bir fikirle çalıştırın; nerede takıldı, hangi kuralı eklediniz?

Eğitimden sonra ilk adım

Önümüzdeki iki hafta içinde ne yapacaksınız? Tarih verin. Örnek: 'EK-1 kaynaklarını doğrulanmış künyelerle tamamlayacağım' ya da 'EK-2 bütçesini ikinci dersteki taslaktan yazacağım'.

Bu simülasyonun dışında kalan iki ek var: EK-1 kaynaklar ve EK-2 bütçe ve gerekçesi. Kaynaklarınız Uygulama 7'de doğruladığınız künyelerdir; bütçe iskeletiniz ikinci dersten elinizde. Resmî başvuruda TÜBİTAK'ın o dönem yayımladığı güncel formu kullanın ve biçim şartlarını oradan doğrulayın.

Başvuru kartları

Üç dersin kontrol listeleri, şablonları ve karar ölçütleri bir arada. Eğitimden aylar sonra bir metni doğrularken, logframe kurarken, çağrı okurken ya da bütçe yazarken buraya dönün.

Aramayla eşleşen kart yok. Başka bir terim deneyin.

1. Ders Yapay Zekâ Okuryazarlığı, Bağlayıcılar ve Skill Mantığı

Doğrulama refleksi1. Ders · slayt 12

DOĞRULAMA REFLEKSİ

Dört adımlık asgari denetim

Kaynağı aç
Künyeyi okumak yetmez; bağlantıyı açıp makalenin var olduğunu görün.
Sayıyı ikinci kaynaktan geçir
Her oran ve tutar için bağımsız bir kaynak arayın.
Alıntıyı orijinalinden doğrula
Tırnak içindeki her cümle asıl metinden görülerek alınmalıdır.
İddiayı sahiplen
Metne giren her cümlenin arkasında siz duruyorsunuz; duramıyorsanız çıkarın.

Gizlilik1. Ders · slayt 15

VERİ GİZLİLİĞİ

Yüklemeden önce sorulacak dört soru

Bu belge benim mi? Hakemlik altındaki metin, başkasının yayımlanmamış çalışması ve kurum içi gizli belge dışarıda kalır.
İçinde kişisel veri var mı? Katılımcı isimleri, öğrenci bilgileri, sağlık ve kimlik verileri yüklenmeden önce ayıklanır.
Kurumsal politikam ne diyor? Bireysel hesapla kurumsal hesabın veri işleme koşulları aynı değildir.
Gizlilik ayarım ne diyor? Bireysel hesapta sohbetlerin model geliştirmede kullanılıp kullanılmayacağı ayarlardaki bir anahtara bağlıdır; kurumsal hesap ve API'de varsayılan olarak kapalıdır. Hassas iş için geçici sohbet kullanın.

Arayüz 2026-08 itibarıyla; eğitim öncesi doğrulayın.

Araç seçimi1. Ders · slayt 20

ARAÇ SEÇİMİ

Hangi iş hangi araçla

Sohbet

Tek seferlik sorular, fikir tartışma, kısa metin düzeltme. Bağlam konuşmayla sınırlıdır.

Projects

Süren bir işin kalıcı alanı: sabit talimat, dosya seti, tutarlı üslup. Bir makale, bir proje.

Terminal (Claude Code)

Klasör düzeyinde iş: çok dosyada toplu değişiklik, tutarlılık denetimi, çıktı üretimi.

Dosyalarla çalışma1. Ders · slayt 24

DOSYALARLA ÇALIŞMA

Ne iyi çalışır, ne çalışmaz

İyi çalışır

Metin katmanı olan PDF ve Word dosyaları
Birden çok makaleyi karşılaştırmalı okuma
Uzun rapordan ölçüt çıkarma
Tablodaki değerleri yorumlama
Kendi taslağınızı kaynaklarla birlikte verme

Zorlanır

Taranmış görüntü PDF'leri (metin katmanı yok)
Karmaşık, birleşik hücreli tablolar
Çok büyük dosyaların tamamını akılda tutma
Grafiklerden hassas sayı okuma
Şifreli ya da erişim kısıtlı belgeler

İstem anatomisi1. Ders · slayt 25

İSTEMİN ANATOMİSİ

Altı parça, tek cümlelik sihir yok

Rol
Kime konuşuyor: alan, düzey, okur kitlesi.
Bağlam
Elinde ne var: metin, veri, kısıt, hedef dergi ya da çağrı.
Görev
Tam olarak ne istiyorsunuz: özet mi, eleştiri mi, yeniden yazım mı?
Kısıt
Neyi yapmasın: uydurma atıf, madde imi, abartılı dil, uzunluk sınırı.
Biçim
Çıktı nasıl gelsin: tablo, paragraf, taslak metin, kontrol listesi.
Örnek
Bir iyi örnek, on satır açıklamadan daha çok iş görür.

Çıktıyı yönlendirme1. Ders · slayt 28

ÇIKTIYI YÖNLENDİRME

İlk cevap taslaktır, son söz değil

Eleştir

'Bu metnin en zayıf üç yanını söyle ve nedenini göster.' Model kendi çıktısını da eleştirebilir.

Karşı argüman iste

'Bu tezi çürütecek en güçlü itiraz ne olurdu?' Onay makinesine dönüşmesini engeller.

Dayanak iste

'Hangi cümle hangi kaynağa dayanıyor?' Dayanaksız cümleler böyle görünür hâle gelir.

Daralt

'Sadece yöntem bölümünü, sadece üç cümleyle.' Belirsiz istek belirsiz çıktı üretir.

Bağlayıcılar1. Ders · slayt 36

AKADEMİSYEN İÇİN

Hazır bağlayıcı, özel bağlayıcı

Hazır: listeden seçilir

Google Drive: makale taslakları, ders dosyaları, proje klasörü
Gmail ve Takvim: çağrı takvimi, toplantı ve yazışma bağlamı
Consensus: hakemli literatürde soru sorarak tarama
Kurulum: seç, yetkilendir, sına

Özel: MCP adresi gerekir

DergiPark: Türkçe hakemli literatürde tarama
YÖK Tez: tez literatürü, araştırma boşluğu tespiti
Referans yöneticisi (Zotero): kendi kütüphaneniz üzerinden okuma ve kaynakça denetimi
Kurulum: sunucu adresini yapıştır, yetkilendir, sına; adresler çalışma kitabında

Ücretsiz planda tek özel bağlayıcı; kurumsal hesapta önce yönetici onayı. Arayüz 2026-08 itibarıyla; eğitim öncesi doğrulayın.

Bağlayıcı kurulumu1. Ders · slayt 38

KURULUM

Altı adımda bağlayıcı

Ayarlar içinden bağlayıcılar bölümünü açın
Hazır bağlayıcı listesi ve özel bağlayıcı ekleme burada.
Bağlanacak servisi seçin
İlk kurulumda tek bir hazır servisle başlayın; hepsini birden bağlamayın.
Yetkilendirin
Servis kendi giriş ekranını açar; izin kapsamını okuyup onaylayın.
Kapsam kararı verin
Drive bağlayıcısı klasör seçtirmez; hesabın gördüğü her şeyi görür. Hassas klasörleri (öğrenci notları, hakemlik) o hesapta tutmayın; tek klasör gerekiyorsa Claude Code'u o klasörde açın ya da Projects'e yalnızca seçili dosyaları ekleyin.
Sınayın
Cevabını bildiğiniz bir belgeyi sorun; dosya adıyla getiriyorsa bağlantı çalışıyordur.
Özel bağlayıcı gerekiyorsa
Listede olmayan kaynak için sunucu adresini yapıştırın, yetkilendirin, aynı sınamayı yapın.

Arayüz 2026-08 itibarıyla; eğitim öncesi doğrulayın.

Yetki ve güvenlik1. Ders · slayt 39

YETKİ VE GÜVENLİK

Bağlamadan önce, bağladıktan sonra

Bağlamadan önce

Okuma mı yazma mı yetkisi veriyorum?
Hangi klasör ya da kütüphane görünecek?
İçinde kişisel veri ya da öğrenci verisi var mı?
Kurumsal politika bu servise izin veriyor mu?

Bağladıktan sonra

Erişimi düzenli aralıklarla gözden geçirin
Kullanmadığınız bağlayıcıyı kapatın
Yetkiyi servis tarafından da iptal edebilirsiniz
Paylaşılan bilgisayarda oturumu açık bırakmayın

SKILL.md anatomisi1. Ders · slayt 48

SKILL.md ANATOMİSİ

İki katman: frontmatter ve gövde

name · frontmatter
Kısa ve tekil; klasör adı bununla aynı olur. Dosyanın adı her zaman SKILL.md.
description · frontmatter
En kritik parça: hangi durumlarda tetikleneceğini ve kullanıcının hangi ifadeleri kullanacağını yazar.
Adımlar · gövde
İşin hangi sırayla yapılacağı; her adımda neyin kontrol edileceği.
Çıktılar · gövde
Sonuçta hangi dosya ya da metnin üretileceği, hangi biçimde.
Kurallar ve sınırlar · gövde
Neyi asla yapmasın, hangi durumda durup sorsun.
Destek dosyaları · klasör
Şablon ve örnekler SKILL.md ile aynı klasöre konur; gövdede hangi adımda açılacağı yazılır. Listeye yazmak dosyayı var etmez.

Tetikleme1. Ders · slayt 50

TETİKLENME MESELESİ

Açıklamayı nasıl yazarsanız çalışır

Tetiklemeyen açıklama

'Akademik yazım yardımcısı.'
Ne zaman devreye gireceği belirsiz.
Hangi işi yaptığı söylenmemiş.
Kullanıcının hangi ifadeleri kullanacağı yazılmamış.

Tetikleyen açıklama

'Hakem raporuna cevap metni hazırlar.'
'Kullanıcı hakem yorumu, revizyon, cevap mektubu dediğinde çalışır.'
'Her hakem maddesini ayrı ayrı ele alır.'
'Çıktı: madde madde cevap tablosu ve revizyon notu.'

SKILL.md nereye1. Ders · slayt 53

NEREYE KAYDEDİLİR

Dosyanın adı hep SKILL.md, klasörün adı skill'in adı

Kişisel skill · Claude Code
~/.claude/skills/<ad>/SKILL.md. Komut adı frontmatter'dan değil, klasör adından gelir.
Proje içi skill
Projenin kendi klasöründe .claude/skills/<ad>/SKILL.md; klasörü paylaşan herkes skill'i de alır.
Destek dosyaları
Şablon ve örnekler aynı klasöre konur; SKILL.md gövdesinden adıyla çağrılır.
claude.ai için
Klasörü ZIP olarak sıkıştırıp ayarlardaki Skills bölümünden yükleyin; kod yürütme yeteneğinin açık olması gerekir.

Arayüz 2026-08 itibarıyla; eğitim öncesi doğrulayın.

2. Ders Proje Döngüsü Mantığı ve Tasarımı

Araştırma ve proje2. Ders · slayt 7

AYRIM

Akademik araştırma ile proje aynı şey değil

Akademik araştırma mantığı

Soruyla başlar, merak yeterli gerekçedir
Yöntem öncelikli, çıktı makaledir
Belirsizlik erdemdir, süre esnektir
Başarı ölçütü bilgi üretimidir
Muhatap alan camiasıdır

Proje mantığı

Sorunla başlar, kanıtlı ihtiyaç ister
Değişim öncelikli, çıktı ölçülebilir olmalıdır
Belirsizlik risktir, takvim bağlayıcıdır
Başarı ölçütü hedefe ulaşmaktır
Muhatap fon veren ve yararlanıcıdır

Sorun ağacı2. Ders · slayt 19

SORUN AĞACI

Üç katmanlı bir şema

Gövde · ana sorun
Tek cümle, tek sorun. Birden fazla sorun varsa ağaç dallanmaz, dağılır.
Kökler · nedenler
Bu sorun neden var? Her neden için tekrar sorun: bu neden neden var?
Dallar · sonuçlar
Bu sorun sürerse ne oluyor? Sonuçlar gerekçenin dilini verir.
Sınama
Yukarıdan aşağı okunduğunda neden-sonuç zinciri kopmuyorsa ağaç sağlamdır.

Sorun tanımı ölçütü2. Ders · slayt 20

ÖLÇÜT

İyi bir sorun tanımının dört şartı

Kimin sorunu?

Yararlanıcı somut olmalı: hangi grup, kaç kişi, nerede. 'Toplum' bir yararlanıcı değildir.

Kanıt ne?

Veri, literatür, saha gözlemi ya da resmî istatistik. Kanıtsız sorun, iddia olarak kalır.

Sınırı ne?

Coğrafi, zamansal ve kurumsal sınır belirtilmeli. Sınırsız sorun çözülemez.

Çözülebilir mi?

Proje süresi ve bütçesiyle anlamlı bir fark yaratılabiliyor mu? Yoksa hedef küçültülmeli.

Hedef ağacı2. Ders · slayt 31

HEDEF AĞACI

Sorun ağacını dört adımda çevirin

Olumsuzu olumluya çevirin
Her sorun ifadesi, ulaşılmış bir duruma dönüştürülür.
Neden-sonucu araç-amaca çevirin
Kökler artık faaliyet, dallar artık etki anlamına gelir.
Gerçekçi olmayanı ayıklayın
Proje süresinde ulaşılamayacak hedefler ağaçtan çıkarılır.
Müdahale alanınızı seçin
Ağacın tamamını yapamazsınız; hangi dalı üstlendiğinizi işaretleyin.

Logframe · dikey2. Ders · slayt 35

DİKEY MANTIK

Dört satır, aşağıdan yukarı okunur

Genel amaç

Projenin katkıda bulunduğu geniş hedef. Proje tek başına buna ulaşmaz, katkı verir.

Özel amaç

Proje bittiğinde ulaşılmış olacak tek değişim. Birden fazla özel amaç, dağılmış proje demektir.

Çıktılar

Proje ekibinin üretmekle yükümlü olduğu somut sonuçlar: rapor, model, eğitim, veri seti.

Faaliyetler

Çıktıları üretmek için yapılacak işler. İş paketleri buradan doğar.

Logframe · yatay2. Ders · slayt 38

YATAY MANTIK

Dört sütun, her satır için doldurulur

Müdahale mantığı

Ne yapılacağı ve neye ulaşılacağı. Satırın kendisi.

Gösterge

Başarının neye bakılarak anlaşılacağı. Sayı, oran ya da doğrulanabilir durum.

Doğrulama kaynağı

Göstergenin nereden okunacağı: anket, resmî istatistik, kurum kaydı, ölçüm.

Varsayım

Kontrolünüz dışında olup projenin çalışması için doğru olması gereken koşul.

Dipnot: Faaliyetler satırında çoğu şablon gösterge ve doğrulama kaynağı yerine araçlar ve maliyetler ister; dört sütun kuralının istisnası budur.

Gösterge2. Ders · slayt 45

GÖSTERGE

Ölçülemeyen hedef, hedef değildir

Kötü gösterge

'Farkındalık artacak.'
Ne kadar arttığı ölçülemez.
Kimde arttığı belirsiz.
Ne zaman ölçüleceği yazılmamış.
Doğrulama kaynağı yok.

İyi gösterge

'Eğitim alan 40 personelin en az yüzde yetmişi, proje sonunda uygulanan son testte 70 ve üzeri puan alıyor.'
Miktar belirli: 40 kişinin en az yüzde yetmişi.
Hedef grup tanımlı: eğitim alan personel.
Ölçüm zamanı belirtilmiş: proje sonunda.
Doğrulama kaynağı belli: ön test ve son test kayıtları.

İş paketleri2. Ders · slayt 48

FAALİYETTEN İŞ PAKETİNE

Beş adımda çalışma planı

Faaliyetleri gruplayın
Birbirini tamamlayan işler tek iş paketinde toplanır.
Her pakete sorumlu atayın
Tek bir isim; ortak sorumluluk pratikte sorumsuzluktur.
Süre ve sıra verin
Hangi paket hangisini bekliyor, kritik yol nerede?
Ara çıktı tanımlayın
Her paketin sonunda elde tutulur bir şey olmalı.
Kilometre taşlarını işaretleyin
İzleme ve raporlama takvimi bunlara bağlanır.

Bütçe kalemleri2. Ders · slayt 57

KALEMLER

Tipik bütçe başlıkları

Personel

Bursiyer, yardımcı personel, uzman gün ücretleri. Çoğu programda en büyük kalem.

Ekipman

Cihaz, yazılım lisansı, sarf malzeme. Amortisman ve mülkiyet kuralları programa göre değişir.

Seyahat

Saha çalışması, toplantı, konferans. Günlük ve konaklama üst sınırları çağrıda yazar.

Hizmet alımı

Anket şirketi, çeviri, deşifre, veri satın alma.

Yaygınlaştırma

Çalıştay, yayın, açık erişim ücretleri, iletişim materyali.

Dolaylı giderler

Kurum payı. Oranı programa göre sabittir, pazarlık konusu değildir.

Fon programları2. Ders · slayt 52

FON MANZARASI

Nereye başvurulur?

TÜBİTAK

1001, 1002, 3501 ve benzeri programlar. Akademik araştırma için ana ulusal kaynak.

Kalkınma ajansları

Bölgesel öncelikler doğrultusunda uygulamalı ve iş birliğine dayalı projeler.

BAP

Kurum içi destek. Küçük ölçekli, hızlı ve pilot çalışma için uygun.

Horizon Europe

Büyük ölçekli, konsorsiyumlu Avrupa programı. Ortaklık kurmadan girilmez.

COST

Araştırma ağı kurma programı. Araştırma değil, ağ ve hareketlilik finanse eder.

Erasmus+

Eğitim, öğretim ve kapasite geliştirme odaklı iş birliği projeleri.

Çağrı okuma2. Ders · slayt 62

ÇAĞRI OKUMA

Çağrı metni bu sırayla okunur

Uygunluk
Kim başvurabilir, hangi kurum, hangi unvan? Uygun değilseniz gerisi zaman kaybıdır.
Kapsam
Hangi konular destekleniyor, hangileri açıkça dışarıda?
Değerlendirme ölçütleri
Puan nasıl dağılıyor? Ağırlığın yüksek olduğu yere metinde en çok yeri ayırın.
Bütçe kuralları
Üst sınır, uygun olmayan giderler, kurum payı, eş finansman.
Takvim
Son başvuru, değerlendirme ve sözleşme tarihleri; kendi takviminizle çakışıyor mu?

Hedef grup2. Ders · slayt 17

HEDEF GRUP

Hedef grup 'herkes' olamaz

Kim bu sorunu yaşıyor? Etkilenen bütün grupları önce yazın, sonra daraltın.
En çok kim etkileniyor? Kaynak sınırlıysa önceliği en kırılgan gruba verirsiniz.
Bu grupla çalışabiliyor musunuz? Kurumunuzun deneyimi, izni ve yerel bağlantısı yeterli mi?
Gerçekten erişebiliyor musunuz? Proje süresince fiziksel, kurumsal ve dil bakımından ulaşılabilir mi?

Genel ve özel amaç2. Ders · slayt 36

İKİ AMAÇ

Genel amaç ile özel amaç aynı şey değil

Genel amaç

'Bölgedeki kadınların ekonomik bağımsızlığının artması'
Uzun vadeli, geniş katkı
Tek proje ulaştırmaz; yıllar ve birçok proje gerekir
Projeniz bu resmin küçük bir parçasıdır

Özel amaç

'X ilçesinde 50 kadının el sanatlarında beceri kazanması ve gelir elde etmesi'
Proje süresi içinde ulaşılır
Ölçülebilir ve tektir
12-18 ayda tamamlanır

SMART2. Ders · slayt 43

HEDEF ÖLÇÜTÜ

SMART: bir hedefin beş sınaması

S · Belirli

Hedef tek ve açık mı? Ne, kim için ve nerede sorularına cevap veriyor mu?

M · Ölçülebilir

Başarı neye bakılarak anlaşılacak? Başlangıç ve hedef değeri yazılı mı?

A · Ulaşılabilir

Ekibinizin ve bütçenizin kapasitesiyle gerçekten yapılabilir mi?

R · Gerçekçi

Tanımladığınız sorunla ve çağrının önceliğiyle bağı kuruluyor mu?

T · Zamana bağlı

Ne zaman ulaşılmış olacak? Proje takviminde bir aya bağlanmış mı?

Risk yönetimi2. Ders · slayt 40

RİSK YÖNETİMİ

Dört adım, tek tablo

Tespit
Hangi varsayım tutmayabilir? Her kritik varsayımın karşısına bir risk yazılır.
Analiz
Her risk iki ölçüyle derecelendirilir: gerçekleşme olasılığı ve gerçekleşirse projeye etkisi.
Önlem
Etkisi ve olasılığı yüksek olana önlem yazılır: azaltma, yedek plan ya da devretme.
İzleme
Her riske bir izleyen kişi ve bir bakma sıklığı atanır; tablo proje boyunca güncellenir.

Risk tablosunun bir satırı beş sütun taşır: risk, olasılık, etki, önlem, izleyen kişi. Beşinden biri boşsa o satır risk yönetimi değil, endişe listesidir.

Uygun giderler2. Ders · slayt 58

GİDER KURALLARI

Her harcama bütçeye yazılamaz

Genellikle uygun

Proje personelinin ücret ve bursları
Proje için gerekli ekipman
Proje kapsamındaki seyahatler
Hizmet alımları: analiz, çeviri, anket
Sarf malzemeleri

Genellikle uygun değil

Borç karşılığı ödemeler
Faiz giderleri
Arsa ve bina alımı
Kur farkından doğan zararlar
Projeyle ilgisi kurulamayan harcamalar

Başvuru altyapısı2. Ders · slayt 64

BAŞVURU ALTYAPISI

Metinden önce kurulması gerekenler

Araştırmacı kaydı: başvuru sistemleri sizi ancak kayıtlı ve güncel bir araştırmacı profiliyle tanır; yayın ve proje geçmişiniz oradan okunur.
Kurumsal bağlantı: profilin doğru kuruma bağlı olması gerekir; yanlış bağlantı başvuruyu teknik olarak durdurur.
Çağrı takvimi: çoğu program yılın belirli dönemlerinde açılır. Takvimi baştan not edin, çağrının açılmasını beklemeyin.
Etik kurul izni: gerektiğinde en uzun süren belgedir; başvurusunu proje metniyle aynı anda başlatın.
Yükleme ve onay: belge yüklemeye en az bir hafta ayırın. Sistem çoğunlukla son gün gece yarısı kapanır.

Özet ve boşluk analizi2. Ders · başvuru kartı

BAŞVURU METNİ

Özetin beş sorusu ve boşluk analizi

Özetin beş sorusu

Amaç: proje neyi hedefliyor? Problem: hangi soruna çözüm aranıyor? Yöntem: nasıl bir yol izlenecek? Hedef grup: kimler yararlanacak? Beklenen etki: sonuçta ne değişecek? Beşinin beşi de özette geçmelidir.

Boşluk analizi

Literatürde ya da uygulamada hangi eksik var, bu eksik neden ve nasıl giderilecek? Boşluk analizi projenin neden şimdi ve neden burada yapıldığını gösterir; özgünlük iddiası buraya dayanır.

Üçüncü derste özeti bu beş soruya göre yazacağız. Bugün kurduğunuz sorun tanımı, hedef grup ve mantıksal çerçeve, beş sorunun dördünü zaten karşılıyor.

3. Ders TÜBİTAK 1001 Başvuru Formu Simülasyonu

Formun genel kuralları3. Ders · slayt 3

GENEL KURALLAR

Formun ilk paragrafındaki şartlar

Biçim

Arial 9 yazı tipi; her başlık altındaki açıklamalar göz önünde bulundurulur; ekler hariç toplam 25 sayfa aşılmaz.

Tek dosya

Proje önerisine ilişkin tüm bilgiler formdaki ilgili bölüme eklenir; formun nihai hâli tek dosya olarak yüklenir. İçerik ayrı bir ek dosyada paylaşılmaz.

Temiz dosya

Form değişiklikleri izle modunda bırakılmaz ve yorum içermez.

Link yasağı

Proje içeriği dosya paylaşım sistemine ya da web sayfasına link verilerek formun dışında paylaşılırsa, öneri bilimsel değerlendirmeye alınmadan iade edilir.

Bu dört şart içerikten önce gelir: hiçbiri sağlanmıyorsa metnin ne kadar iyi olduğu konuşulmaz.

1. Özgün değer3. Ders · slayt 5

FORM NE İSTİYOR

1. Özgün Değer üç alt başlıkta soruluyor

1.1 Konunun Önemi ve Projenin Özgün Değeri
Konunun kapsamı ve önemi nitel ve/veya nicel verilerle desteklenerek, literatürün eleştirel bir değerlendirmesi ile açıklanır. Literatürdeki hangi eksikliğin nasıl giderileceği ya da hangi soruna nasıl çözüm geliştirileceği ve alana kavramsal, kuramsal ve/veya metodolojik olarak ne gibi özgün katkı yapılacağı yazılır. Kaynaklar EK-1'e gider.
1.2 Araştırma Sorusu ve/veya Hipotezi
Projenin ele aldığı problem, araştırma sorusu ve/veya hipotez açık bir şekilde ortaya konulur.
1.3 Amaç ve Hedefler
Amaç ve hedefler açık, ölçülebilir, gerçekçi ve proje süresince ulaşılabilir nitelikte açıklanır.

Önem gerekçedir, soru sınanacak olandır, hedef proje bitiminde ölçülecek olandır. Aynı cümleyi üç kez yazmak üçünü birden zayıflatır.

Özgün değer denetimi3. Ders · slayt 7

DEĞERLENDİRİCİ NEYE BAKIYOR

Bölüm burada eleniyor, burada tutuyor

Elenme sebebi

Konu anlatılıyor, sorun tarif edilmiyor
Literatür listeleniyor, eleştirilmiyor
Özgün katkı 'ilk kez yapılacaktır' cümlesine indirgenmiş
Araştırma sorusu bir konu başlığı biçiminde yazılmış
Hedefler sayısız ve zamansız; 'katkı sağlamak' deniyor

Tutunma sebebi

Kapsam ve önem sayıyla ve kaynağıyla veriliyor
Literatürdeki eksiklik adlandırılmış, adresi verilmiş
Katkının türü söylenmiş: kavramsal, kuramsal ya da metodolojik
Soru sınanabilir; hipotez varsa yönü belli
Hedefler sayı, oran ve zaman taşıyor

Literatür ve doğrulama3. Ders · slayt 9

YAPAY ZEKÂ İLE NASIL HIZLANDIRILIR

1. bölümü yazarken hangi araç nerede

Bağlayıcı ile tarama. DergiPark, YÖK Tez, Yargı Pro ya da kendi kütüphaneniz bağlıyken tarayın; sorgu kaydını açık tutun. Modelin genel bilgisinden gelen künye kaynak değildir.
İstem ile eleme. Künye listesi değil, ölçüte göre eleme isteyin: hangisi neden kapsam dışı? Ardından seçilenleri yöntem, veri ve bulgu ekseninde tabloya döktürün.
Doğrulama sizde. Tablodaki her satırın kaynağını açın, bulgu sütununu makaleden okuyun. Açılmayan satır tablodan çıkar, ona dayanan cümle metinden çıkar.
Skill ile ölçüt denetimi. Taslağınızı 'formun 1.1 açıklamasındaki her ölçüt için karşılığı var mı, yoksa hangisi eksik' diye denetletin.

Kaynaklara link vermeyin: künyeler EK-1'e yazılır, metne bağlantı konmaz.

2. Yöntem3. Ders · slayt 13

FORM NE İSTİYOR

2. Yöntem tek başlık, beş istek

Teknikler, atıfla ve tercih sebebiyle
Uygulanacak yöntem ve araştırma teknikleri, veri toplama araçları ve analiz yöntemleri dâhil, ilgili literatüre atıf yapılarak tercih sebepleriyle birlikte ayrıntılı açıklanır.
Elverişlilik
Yöntemin projenin amaç ve hedeflerine ulaşmaya ne ölçüde elverişli olduğu ortaya konulur.
Tasarım, değişkenler, istatistik
Bölümün araştırma tasarımı, bağımlı ve bağımsız değişkenler, istatistiksel yöntemler gibi unsurları içermesi gerekir.
Ön çalışma
Proje konusuyla ilgili ön çalışma yapılmışsa bilgi verilmesi beklenir.
Akış şeması
Yönteme ilişkin akış şeması, araştırmanın tasarımı göz önünde bulundurularak sunulabilir.

Nitel tasarımda da karşılığı vardır: değişken yerine analiz birimi ve kodlama çerçevesi, istatistik yerine güvenirlik ve doğrulama yordamı yazılır.

Yöntem denetimi3. Ders · slayt 15

DEĞERLENDİRİCİ VE YAPAY ZEKÂ

Nerede eleniyor, model nerede işe yarıyor

Yöntem burada eleniyor

Tasarım adı var, tasarımın kendisi yok
Değişkenler ya da analiz birimi tanımsız
Analiz yöntemi veri türüyle uyuşmuyor
Örneklem büyüklüğü gerekçesiz
Yöntem 1.3'teki hedefi ölçemiyor

Model burada hızlandırıyor

Alternatif tasarımları tercih sebepleriyle listeler
Değişken ve ölçüm tablosunu kurar
Analiz yöntemi ile veri türü uyumunu denetler
Taslağınızı 'hangi hedef hangi ölçümle sınanıyor' diye sınar
Akış şemasının adımlarını çıkarır

Örneklem büyüklüğü, birim fiyat ve etik izin kararı modele bırakılmaz.

İş-Zaman Çizelgesi3. Ders · slayt 20

FORM NE İSTİYOR

3.1.1 İş-Zaman Çizelgesi: üç kural

Zaman aralığı. Her iş paketinin hangi zaman aralığında gerçekleştirileceği çizelgede gösterilir; satırlar gerektiği kadar çoğaltılabilir.
Önem yüzdesi. 'Projenin Başarısındaki Önemi' sütununa 0-100 arası değerler verilir ve sütun toplamının 100 olması gerekir.
Kim(ler) tarafından. İP'de görev alacak kişilerin isimleri ve görevleri yazılır: araştırmacı, danışman, bursiyer, yardımcı personel. Bursiyer adı bu aşamada zorunlu değildir.

İş paketi olarak sunulmayacaklar: literatür taraması; gelişme ve sonuç raporu hazırlama; proje sonuçlarının paylaşımı; makale yazımı; malzeme alımı. Bunlar yapılmayacak demek değil: ilgili iş paketlerinin içinde yürürler, kendi satırları olmaz.

İş Paketi tablosu şablonu3. Ders · slayt 22

FORM NE İSTİYOR

3.1.2 İş Paketi Tablosu: her İP için altı satır

İP hedefi. Bu paketin ne için var olduğu.
Yapılacak işler ve görevler. Paket kapsamındaki somut işler.
Kimler ve katkıları. Görev alacak kişiler, uzmanlık alanlarına göre katkıları; yürütücü tüm iş paketlerinden sorumludur.
Başarı ölçütü. Paketin hangi kriterleri sağladığında başarılı sayılacağı, ölçülebilir ve izlenebilir biçimde. Sayı, zaman ve kaynak: üçü de yazılmalı.
Ara çıktılar. Teknik rapor, liste, diyagram, analiz/ölçüm sonucu, algoritma, yazılım, anket formu, verim, ham veri.
Risk yönetimi. Riskler ve B planı. B planı temel hedeflerden ve özgün değerden sapmaya yol açmamalı; yöntem değişikliği varsa detaylandırılmalı. Her pakette risk zorunlu değildir.

Bir işi iş paketi yapan şey, o işin ölçülebilir bir başarı ölçütü ve somut bir ara çıktısı olmasıdır.

Yönetim denetimi3. Ders · slayt 24

DEĞERLENDİRİCİ VE YAPAY ZEKÂ

Yönetim bölümü nerede eleniyor, model nerede yardım ediyor

Yönetim burada eleniyor

Yüzde sütunu 100'e tamamlanmıyor
Yasaklı işler ayrı iş paketi yapılmış
Başarı ölçütü niyet cümlesi
Ara çıktı yok ya da çıktı ile faaliyet karışmış
Risk bölümü tümüyle boş

Model burada yardım ediyor

Faaliyet planınızı iş paketlerine bölüp aylara dağıtır
Ölçütleri 'sayı, zaman, kaynak' üçlüsüyle yeniden yazar
Her pakete uygun ara çıktı türü önerir
Risk ve B planı taslağı çıkarır
Yüzde toplamını ve yasaklı adları denetler

Modelin dağıttığı yüzdelerin toplamını her seferinde elle bir kez daha alın; 99 da 101 de aynı sonucu doğurur.

4. Yaygın etki3. Ders · slayt 28

FORM NE İSTİYOR

4. Yaygın Etki üç alt başlıkta soruluyor

4.1 Öngörülen Çıktılar
Çıktılar üç kategoriye ayrılır: bilimsel/akademik; ekonomik, ticari ve sosyal; araştırmacı yetiştirilmesine ve yeni proje oluşturulmasına yönelik. Ölçülebilir ve gerçekçi hedeflere dayandırılır, varsa kullanacak kurum belirtilir ve her çıktı için öngörülen zaman aralığı yazılır.
4.2 Öngörülen Etkiler
Öngörülen uygulama alanları ve varsa son kullanıcılarla kurulan ilişki; ayrıca sosyo-ekonomik ve kültürel katkı. Katkıların üst politika belgelerindeki hedeflerle ilişkisinin kurulmasında fayda görülüyor.
4.3 Yayılım ve Bilim İletişimi Faaliyet Planı
Dört alt soru: hedef kitle kim ve nasıl ulaşılacak; hangi hedefler ve kazanımlar bekleniyor; hangi araçlar ve kanallar neden seçildi; faaliyetler hangi zaman diliminde ve ne kadar sürecek.

4.1 ne üreteceğinizi, 4.2 bunun neyi değiştireceğini, 4.3 kimin nasıl haberi olacağını soruyor. Üçüne aynı paragrafı yazmak üçünü birden zayıflatır.

Özet3. Ders · slayt 32

FORM NE İSTİYOR

Özet: dört bileşen, 600 kelime, en sonda

Özgün değer

Sorun, literatürdeki eksiklik ve projenin katkısı. 1.1 ve 1.2'nin çekirdeği.

Yöntem

Tasarım, veri ve analiz. 2. bölümün çekirdeği; teknik ayrıntıya girilmez.

Yönetim

İş paketleri, süre ve ekip. 3. bölümün çekirdeği; tablo tekrar edilmez.

Yaygın etki

Çıktılar, etkiler ve yayılım. 4. bölümün çekirdeği.

Form iki şey daha söylüyor: her özet 600 kelime ile sınırlıdır ve bu bölümün en son yazılması önerilir. İngilizce özet çeviri değil, aynı dört bileşenin İngilizce yazılmış hâlidir.

Ön kontrol ve iade3. Ders · slayt 35

TESLİM

İade sebepleri ve uyarılar

İade sebebi

Herhangi bir alanda bağlantı (http, https, www) bulunması
İş paketi önem yüzdelerinin toplamının 100 olmaması
Formun yasakladığı kalemlerin iş paketi adı yapılması
Zorunlu alanların boş bırakılması: kapak, 1.1, 1.2, 1.3, 2, en az üç tam iş paketi, 4.1'den en az bir kategori, Türkçe özet
Özetin 600 kelimeyi aşması

Uyarı

1.3'teki hedeflerde sayı, oran ya da süre bulunmaması
Hiçbir iş paketinde risk ve B planı öngörülmemesi
Başarı ölçütlerinde sayı bulunmaması
Dolu iş paketi sayısının üçten az ya da dörtten çok olması

Uyarılar indirmeyi engellemez ama panelde konuşulur. İnen dosya bir simülasyon çıktısıdır; resmî başvuruda TÜBİTAK'ın o dönem yayımladığı güncel form kullanılır. EK-1 kaynaklar ve EK-2 bütçe bu simülasyonun dışındadır.

Derse girin

E-postanızı doğrulayın

Başlamadan önce: 10 soru

Yapay Zekâ Destekli Proje Döngüsü Eğitimi

Bu derste neredeyiz?

1. Ders · Araç

2. Ders · Proje

3. Ders · Birleşme

Dört oturum, üç uygulama, üç ara

Oturum 1 · Yapay Zekâ Okuryazarlığının Temelleri

Oturum 2 · Claude ile Çalışmak ve İstem Kurma

Oturum 3 · MCP ve Bağlayıcılar

Oturum 4 · Claude Code ve Skill Mantığı

Yapay zekâ bir ikame değil, nihai karar vericinin akademisyen olduğu bir asistandır.

Yapay Zekâ Okuryazarlığının Temelleri

Bağlamdan sonraki parçayı tahmin eder

Akıcı bir cevap neyi garanti eder?

Akıcılık, doğruluğun kanıtı değildir

Akıcılık ≠ doğruluk

Ortalama ≠ özgün

Bilgi ≠ hafıza

Modelin görebildiği alan sınırlıdır

Nerede en tehlikelidir?

Kaynak ve künye

Sayı ve istatistik

Alıntı ve mevzuat

Yerel ve güncel bilgi

Hangisi mutlaka doğrulanmalı?

Dört adımlık asgari denetim

Kaynağı aç

Sayıyı ikinci kaynaktan geçir

Alıntıyı orijinalinden doğrula

İddiayı sahiplen

Bu paragrafta neyi doğrularsınız?

Sınır nerede çiziliyor?

Genellikle sorunsuz

Riskli ya da kabul edilmez

Yüklemeden önce sorulacak dört soru

Yükler misiniz, yüklemez misiniz?

Bu künye gerçek mi?

Hangi doğrulama notu güvenilir?

Claude ile Çalışmak ve İstem Kurma

Hangi iş hangi araçla

Sohbet

Projects

Dosya yükleme

Stil ve tercihler

Hafıza

Aynı arayüzde birden çok model

Neye bakın

Bu işi nerede yaparsınız?

Neden ayrı bir alan gerekiyor?

Proje bir ad ve bir talimatla başlar

Neye bakın

Ne iyi çalışır, ne çalışmaz

İyi çalışır

Zorlanır

Altı parça, tek cümlelik sihir yok

Rol

Bağlam

Görev

Kısıt

Biçim

Örnek

İstemi burada kurun

Aynı iş, iki istem

Zayıf istem

Kurulmuş istem

Altı parça tek kutuya böyle sığar

Neye bakın

İlk cevap taslaktır, son söz değil

Eleştir

Karşı argüman iste

Dayanak iste

Daralt

İkinci tur ne olmalı?

Hangi istem işi yapar?

Kendi metninizle istem kurma

Altı parçalı istem

Üç turluk iyileştirme kaydı