Öğrenciler düşünmeyi bıraktığında ne yaptık?

Geçen dönem ödevleri okurken tuhaf bir şey fark ettim. Argümanlar düzgündü, dil akıcıydı, kaynaklar yerli yerindeydi. Ama aynı öğrencilere sınıfta "neden böyle düşündün?" diye sorduğumda cevap veremiyorlardı.

Sorun ödevlerin kötü olması değildi. Sorun, ödevlerin iyi olması ve öğrencinin bununla bir ilgisinin kalmamasıydı. Yapay zekâyı düşünmek yerine kullanmışlardı.

Yasaklamak neden işe yaramıyor

İlk tepki genellikle yasak oluyor: "ödevde YZ kullanmak serbest değil." Bunun iki sorunu var. Birincisi denetlenemiyor; tespit araçları güvenilir değil ve yanlış suçlama, kaçırılan kopyadan daha pahalı. İkincisi ve daha önemlisi, öğrenciyi mezun olduktan sonra her gün kullanacağı bir araçtan mahrum bırakıyor.

Asıl mesele aracın kendisi değil, öğrencinin düşünme sürecinin hangi noktasında devreye girdiği.

Ders akışını yeniden kurmak

Üç adım denedim; üçü birlikte çalışıyor.

Önce kendi cümlen. Öğrenci yapay zekâyı açmadan önce kendi fikrini iki üç cümleyle yazıyor. Bu küçük adım her şeyi değiştirdi. Kendi cümlesi olan öğrenci, YZ'nin ürettiği metni kendi fikriyle karşılaştırabiliyor; olmayan öğrenci ise gelen metni olduğu gibi kabul ediyor.

YZ'yi karşı argüman için kullan. Ödevi yazdırmak için değil, kendi görüşüne itiraz ürettirmek için. Bu tek cümlelik yönerge, aracı bir yazardan tartışma ortağına çeviriyor. Öğrenci gelen itirazı ya çürütmek ya da fikrini değiştirmek zorunda kalıyor; ikisi de düşünme işi.

Etiği sınıf tartışmasına taşı. "Bir fikrin sahibi olmak ne demektir?" sorusu yalnızca felsefe dersinin konusu değil. Bunu açıkça tartışan sınıfta, kuralı dışarıdan dayatmak zorunda kalmıyorsunuz.

Neyi ölçtüğümüzü yeniden düşünmek

Bu üç adım işe yaradı ama asıl değişim değerlendirmede oldu. Teslim edilen metni puanlamak yerine, öğrencinin süreçteki kararlarını sormaya başladım: hangi noktada YZ'ye danıştın, ne önerdi, neden kabul ya da reddettin?

Yapay zekâ senin yerine düşünürse öğrenmiyorsun, sadece teslim ediyorsun. Yetiştirmek istediğimiz öğrenci, YZ'yi eleştirmeden kullanan değil; ona ne zaman güvenip ne zaman itiraz edeceğini bilen öğrenci.